|
El-Harezmi
Matematik,
astronomi ve coğrafya bilgini.
Doğum 780 civarı
Harezm
Ölüm 835 - 850
arası
Ebu Abdullah
Muhammed bin Musa el-Harezmi (Arapça: أبو عبد الله محمد ابن موسى
الخوارزمي Abū Abdullāh Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī), matematik,
gökbilim ve coğrafya alanlarında çalışmış ünlü bir Fars [1][2] bilim
adamıdır. 780 yılında Harzem bölgesinin Hive şehrinde dünyaya
gelmiştir. 850 yılında Bağdat'ta vefat etmiştir.
Horasan bölgesinde
bulunan Harezm'de temel eğitimini alan Harezmi, gençliğinin ilk
yıllarında Bağdat'taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir.
İlmî konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan
Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için
Bağdat'a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur
olan Abbasi halifesi Mem'un Harezmi'deki ilim kabiliyetinden
haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya,
Yunan ve Eski Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş
Bağdat Saray Kütüphanesi'nin idaresinde görevlendirilir. Daha sonra
da Bağdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini
yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt'ül Hikmet'de
görevlendirilir. Böylece Harezmi, Bağdat'ta inceleme ve araştırma
yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuşur.
Burada hayata ait bütün endişelerden uzak olarak matematik ve
astronomi ile ilgili araştırmalarına başlar.
Bağdat bilim
atmosferi içerisinde kısa zamanda üne kavuşan Harezmi, Şam'da
bulunan Kasiyun Rasathanesi'nde çalışan bilim heyetinde ve
yerkürenin bir derecelik meridyen yayı uzunluğunu ölçmek için Sincar
Ovasına giden bilim heyetinde bulunduğu gibi Hint matematiğini
incelemek için Afganistan üzerinden Hindistan'a giden bilim heyetine
başkanlık da etmiştir.
Harezmi'nin
latinceye çevrilen eserlerinden olan ve ikinci dereceden bir
bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini
inceleyen El-Kitab 'ul Muhtasar fi'l Hesab'il cebri ve 'l Mukabele
adlı eseri şu cümleyle başlar :
Algoritmi şöyle
diyor
Rabbimiz ve
koruyucumuz olan Allah 'a hamd ve senalar olsun
Bugünkü bilgisayar
bilimi ve dijital elektroniğin temeli olan 2'lik(binary) sayı
sistemini ve 0(sıfırı) bulmuştur.
Matematik
Cebir sözcüğü de
Harezmi'nin "El’Kitab’ül-Muhtasar fi Hısab’il Cebri ve’l-Mukabele”
(Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine Özet Kitap) adlı eserinden
gelmektedir. Bu eser aynı zamanda doğu ve batının ilk müstakil cebir
kitabı olma özelliğini taşımaktadır.
Matematik
alanındaki çalışmaları [cebir]in temelini oluşturmuştur. Bir dönem
bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da
heceler yerine basamaklı sayı sisteminin kullanıldığını saptamıştır.
Harezmî'nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum
adıyla Latince'ye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu
sistem ve sıfır, 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuştur. Hesab-ül
Cebir vel-Mukabele adlı kitabı, matematik tarihinde, birinci ve
ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerinin yer aldığı ilk
eserdir. Bu nedenle Harezmî (Diophantus ile birlikte) "cebirin
babası" olarak da bilinir. İngilizce'deki "algebra" ve bunun
Türkçe'deki karşılığı olan "cebir" sözcüğü, Harezmî'nin kitabındaki
ikinci dereceden denklemleri çözme yöntemlerinden biri olan
"el-cebr"den gelmektedir. Algoritma (İng. "algorithm") sözcüğü de
Harezmî'nin Latince karşılığı olan "Algoritmi"den türemiştir ve yine
İspanyolca'daki basamak anlamına gelen "guarismo" kelimesi
Harezmî'den gelmiştir. Ayrıca Harezmi dünyanın gelmiş geçmiş en
büyük matematikçilerinin başında gelir.
Coğrafya
Coğrafya alanında
da tanınmış biridir ve coğrafya alanında birçok araştırmalar
yapmıştır.
Başlıca eserleri
Matematik ile
alakalı eserleri
El- Kitab'ul
Muhtasar fi'l Hesab'il Cebri ve'l Mukabele
Kitab al-Muhtasar
fil Hisab el-Hind
El-Mesahat
Matematik
alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluşturmuştur. Bir dönem
bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da
heceler yerine basamaklı sayı sisteminin (bkz. onluk sistem)
kullanıldığını saptamıştır. Harezmî'nin bu konuda yazdığı kitabın
Algoritmi de numero Indorum adıyla Latince'ye tercüme edilmesi
sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve sıfır 12. yüzyılda batı
dünyasına sunulmuştur.
Astronomi ile
alakalı eserleri
Ziyc'ul Harezmi
Kitab al-Amal bi'l
Usturlab
Kitab'ul Ruhname
Coğrafya ile
alakalı eserleri
Kitab surat al-arz
Tarih ile alakalı
eserleri
Kitab'ul Tarih
Kaynakça
Hogendijk, Jan P.
(1998). "al-Khwarzimi". Pythagoras 38 (2): 4–5. ISSN 0033–4766.
Oaks, Jeffrey A.,
"Was al-Khwarizmi an applied algebraist?". University of
Indianapolis. Retrieved on 2008-05-30.
alıntı;vikipedy |
