|
Farabi
Farabi (Arapça: أبو نصر محمد الفاراب
Abū Nasr Muhammad al-Fārāb) d. 870 Farab - ö. 950 Şam), İslam
felsefecisi. İbni Ebi Üseybia, Şemseddin eş-Şehrezûrî'ye dayananlara
göre Fars[1][2][3]. Ancak Farabi'nin hayatta hiç kullanmadığı nisbe
al-Torkī yi ilave ederek Türkî ailenin çocğu olduğunu iddia eden
İbni Halikan'a dayanalarak Türk olduğunu söyleyenler de
vardır.[3][4]
Asıl adı:Muhammed bin Tahran bin Uzlug olan ve Batı kaynaklarında "Alpharabius"
adıyla anılan Farabi, Farab (Otrar kenti)'da doğduğu için Farabi (Farablı)
diye anılır. İlk öğrenimini Farab’da, medrese öğrenimini Rey ve
Bağdat’ta gördükten sonra, Harran’da felsefe araştırmaları yaptığı
yıllarda tanıştığı Yuhanna bin Haylan’la birlikte Aristoteles’in
yapıtlarını okuyarak gezimciler okulunun ilkelerini öğrendi.
Halep’te Hemedani hükümdarı Seyfüddevle’nin konuğu oldu.
Farabi'yi anlatan kitaplar, İslam aleminde Ebul Hasan el-Beyhaki,
İbn-el-Kıfti, İbn bu Useybiye, İbn el-Hallikan adlı yazarlar
tarafından Farabi'nin ölümünden birkaç yüzyıl sonra
gerçekleştirildi. Ama bu yapıtlar, birer araştırma olmaktan çok,
Farabi'yle ilgili söylenceleri derliyor,bir felsefeciyle değil, bir
ermişi açıklıyordu.
Aristotales’in ortaya attığı madde ve suret kavramını hiçbir
değişiklik yapmadan benimseyen, eşyanın oluşumunda, yani yaradılışta
madde ve sureti iki temel ilke olarak gören Farabi’nin fiziği de,
metafiziğe bağlıdır. Buna göre, evrenin ve eşyanın özünü oluşturan
dört öğe (toprak, hava, ateş, su) ilk madde olan el-aklül-faalden
çıkmıştır Söz konusu dört öğe, birbirleriyle belli ölçülerde
kaynaşır, ayrışır ve içinde bulunduğumuz evreni (el-alem)
oluştururlar.
Farabi, ilimleri sınıflandırdı. Ona gelinceye kadar ilimler trivium
(üçüzlü) ve quadrivium (dördüzlü) diye iki kısımda toplanıyordu.
Nahiv, mantık, beyan üçüzlü ilimlere; matematik, geometri, musiki ve
astronomi ise dördüzlü ilimler kısmına dahildi. Farabi ilimleri;
fizik, matematik, metafizik ilimler diye üçe ayırdı. Onun bu metodu,
Avrupalı bilginler tarafından kabul edildi.
Hava titreşimlerinden ibaret olan ses olayının ilk mantıklı izahını
Farabi yaptı. O, titreşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp
çoğaldığını deneyler yaparak tespit etti.Bu keşfiyle musiki
aletlerinin yapımında gerekli olan kaideleri buldu. Aynı zamanda tıp
alanında çalışmalar yapan Farabi, bu konuda çeşitli ilaçlarla ilgili
bir eser yazdı.
Farabi insanı tanımlarken “alem büyük insandır; insan küçük
alemdir.” Diyerek bu iki kavramı birleştirmiştir. İnsan ahlakının
temeli, ona göre bilgidir; akıl iyiyi kötüden ancak bilgiyle ayırır.
Bazı Eserleri
El-Medinetü'l-Fazıla (Fazilet Şehri:Toplumun İlkeleri Üstüne Kitap)
Es-Siyaset-ül Medeniyye
Risale fi Ma'anii'l-Akl(Aklın Anlamları)
İhsa el-Ulûm musiki el-Kebir (Büyük Müzik Bilimlerin Sayımı)
Kitâb El Mûsikî El Kebir (كتاب الموسيقى الكبير, Kitāb al-Musiqā
al-Kābir)
Kitâb Fi’l Mûsikî
El Müdhal Fi’l-Mûsikî
Kitâb Ustukısat
İlm El-Mûsikî
İhsa’el-Ulûm
Kitab Fi’lhsâ’el-İkâ
Kitabü’l-Mûsiki
Kitâb At Advar
kitabül-farab
Kaynakça
^ Ebn Abi Osaybea, Oyun al-anba fi tabaqat at-atebba, ed. A. Müller,
Cairo, 1299/1882. و كان ابوه قائد جيش و هو فارسي
^ Arapça: و كان من سلاله فارس (J. Mashkur, Farab and Farabi, Tehran,1972.
Bakınız: Dehkhoda Dictionary "Farabi" maddesi alıntıları
^ a b Encyclopaedia Iranica
^ *edited by Ted Honderich. (1995). The Oxford companion to
philosophy. Oxford: Oxford University Press. pp. 269. ISBN
0198661320 "Of Turki origin, al-Farabi studied under Christian
thinkers"
edited and translated by Norman Calder, Jawid Mojaddedi and Andrew
Rippin. (2003). Classical Islam : a sourcebook of religious
literature. New York: Routledge. pp. 170. ISBN 0415240328 "He was of
Turkish origin, was born in Turkestan"
Ian Richard Netton. (1999). Al-Fārābī and his school. Richmond,
Surrey: Curzon. ISBN 0700710647 "He appears to have been born into a
military family of Turkish origin in the village of Wasil, Farab, in
Turkestan"
edited by Henrietta Moore. (1996). The future of anthropological
knowledge. London: Routledge. ISBN 0415107865 "al-Farabi (873-950),
a scholar of Turkish origin."
Diané Collinson and Robert Wilkinson. (1994). Thirty-Five Oriental
Philosophers.. London: Routledge. ISBN 0203029356 "Al-Farabi is
thought to be of Turkish origin. His family name suggests that he
came from the vicinity of Farab in Transoxiana."
Fernand Braudel ; translated by Richard Mayne. (1995). A history of
civilizations. New York, N.Y.: Penguin. ISBN 0140124896 "Al-Farabi,
born in 870, was of Turkish origin. He lived in Aleppo and died in
950 in Damascus"
Jaroslav Krejčí ; assisted by Anna Krejčová. (1990). Before the
European challenge : the great civilizations of Asia and the Middle
East. Albany: State University of New York Press. pp. 140. ISBN
0791401685 "the Transoxanian Turk al-Farabi (d. circa 950)"
Hamid Naseem. (2001). Muslim philosophy science and mysticism. New
Delhi: Sarup & Sons. pp. 78. ISBN 8176252301 "Al-Farabi, the first
Turkish philosopher"
Ian Richard Netton. Al-Farabi and His School, 1999, p. 5 |
