|
Abdestbozanotu (pimpinella
saxisfrage) : Gülgiller familyasından siyah ve yeşil boya çıkartılan
bir bitkidir. nemli yerlerde yetişir. Boyu 70 santimetre
civarındadır.Kökü akıcıdır.
Faydası : Mideyi kuvvetlendirir. Göğüs ağrılarına faydalıdır. Ateşi
düşürür. Boğmaca, öksürük ve baş ağrılarını
keser. Vücuda dinçlik verir. Balgam ve ter söker. Burun kanamalarını
keser. Bademcik şişlerini indirir. Mide
yanması ve bağırsak gazlarını giderir. Çıbanın olgunlaşmasına yardım
eder.
Acıağaç (kuvasya ağacı) : Sedefotugiller familyasından ; 2-3 metre
boyunda küçük bir bitkidir. İnce kabuklarının üzerinde sarı benekler
vardır. Çiçekleri kırmızıdır. Sıcak ülkelerde yetişir. Bu ülkelerde
acı ağaç kabuklarından yapılan kaplardan su içenlerin
kuvvetleneceğine inanılır. Hekimlikte ; kökü, kabuğu ve odunu
kullanılır. Etkili maddesi "Quassine"dir. Çok acı bir tadı vardır..
Faydası : İştahı açar, hazmı kolaylaştırır. Ateşi düşürür. Tükürük
ifrazatını arttırır. Mide, bağırsak, karaciğer ve
böbreklerin çalışmasını düzenler. Böbrek sancılarını keser, taşların
düşürülmesine yardımcı olur. Bağırsak
kurtlarını döker. Kanamaları durdurur. Haşarat kaçırıcı olarak da
kullanılır. Fazla kullanılacak olursa; baş
dönmesi, mide bulantısı ve kusma yapar.
Acıbakla (termiye) : Baklagillerden; otsu bir bitkidir. Acı taneleri
kullanılır.
Faydası : Besleyicidir. İdrar söktürür ve idrar yollarını temizler.
Böbrek iltihabını giderir. Böbrek taş ve
kumlarının düşürülmesine yardımcı olur. Baş ağrılarını dindidir.
Romatizma, lumbago ve siyatik ağrılarını keser.
Albümin miktarını düşürür. Vücutta biriken tuzu atar.
Acıçiğdem (güzçiğdemi) : Zambakgillerden; sonbahar aylarında çiçek
açan, mor renkli, zehirli bir bitkidir.
Rutubetli yerlerde yetişir. Hekimlikte haricen kullanılır.
Faydası : Romatizma ve nikris tedavisinde kullanılır. Ancak zehirli
olduğundan dikkatli olmak gerekir.
Adaçayı (salvia officinalis) : Ballıbabagillerden; özellikle Akdeniz
bölgesinde yetişen ıtırlı bir bitkidir.
Menekşeye benzeyen çiçekleri haziran, temmuz aylarında açar.
Yaprakları uzun, kenarları tırtıllı, beyazımsı yeşil
renktedir. Hafif kafuru kokusu vardır. Çiçek açtığı zaman toplanıp,
kurutulur.
Faydası : Mide va bağırsak gazlarını giderir. Mide bulantısını
keser. Hazım sisteminin düzenli çalışmasını
sağlar. Boğaz, bademcik ve dişeti iltihaplarını giderir. Göğsü
yumuşatır. Astımdaki sıkıntıları geçirir. İdrar ve ter
söktürür. Banyo suyuna katılıp yıkanılırsa; zindelik verir. Günde, 3
kahve fincanından fazla içilmemelidir.
Adamotu (köpekotu) : Patlıcangillerden; geniş yapraklı, fena kokulu
bir bitkidir. Kökü, insan şeklini andırır.
Bilhassa Antalya çevresinde yetişir. İçeriğinde "Hyoscyamine", "Hyoseine"
ve "Atropine" vardır.
Faydası : Şehvet artırıcıdır.
Adasoğanı (scille) : Zambakgillerden, bir çeşit bitkidir. Yaprakları
uzun şerit şeklindedir. Çiçekleri; yeşil ve
beyaz damarlıdır. 2 kilogram kadar olan soğan kısmı, yapraklarının
altındadır. Acı ve zehirlidir. 7,5 gram
adasoğanı öldürebilir. İçeriğinde "Scillarena glikozidi" vardır.
Tazeyken kullanılmaz. Aksi halde zehirlenme ve
kusmalara yol açar. Soğanın etli olan orta kısmı dilimlenerek
kurutulur. Sonra dövülüp toz haline getirilir. Ev
ilaçlarında çok dikkatli kullanılması gerekir.
Faydası : İdrar söktürür. Kalp hastalarında vücuda biriken suyu
boşaltır. Azotemi'yi azaltır. Böbrek hastalarının
kullanmaması gerekir. Uzun süre kullanılacak olursa "Albüminüri"
yapar.
Ağaçkavunu (utruç) : Turunçgillerden; yaprakları mavimsi pembe bir
ağaçtır. Meyvesi; buruşuk kabuklu iri
limona benzer.
Faydası : Ferahlatıcı, serinletici ve kabızlık gidericidir.
Ahlat (yaban armudu) : Gülgillerden; kendi kendine yetişen ve
üzerine armut aşılanan bir ağaçtır. Yemişi iyice
olgunlaştıktan sonra yenir.
Faydası : Meyveleri, ishal keser. Zehirli hayvan sokmalarında da
filizleri dövülüp, konur.
Ahududu (ağaççileği) : Gülgillerden; böğürtlen gibi çalı halinde,
dikenli bir bitkidir. Kümeler halindedir.
Kendiliğinden yetişir. Meyvesi duta benzer. Sarımtırak kırmızı
portakal renginde, sulu ve güzel kokuludur.
Meyvesi toplanıp, kurutulur. Reçel, şurup ve likör yapılır. Meyve
olarak da yenir.
Faydası : Kanı temizler, vücutta biriken zehirli maddelerin
atılmasını sağlar. Terletir ve idrar söktürür. Kabızlığı
giderir. Vücuda dinçlik verir. Romatizma, mafsal kireçlenmesi,
nikris, boğaz, bademcik ve göz iltihaplarında
kullanılır. Kansızlık ve veremde çok iyi bir gıdadır. Ateş'i
düşürür. Üre ve şeker hastalarına da faydalıdır. Mide
ülseri olanların kullanmamaları gerekir.
Akasya (salkımağacı) : Baklagillerden; bir çeşit süs ve gölge
ağacıdır. Salkım çiçekli ve küçük yapraklıdır.
Çiçekleri güzel kokar. Çiçekleri kullanılır.
Faydası : Nefes darlığını giderir. Astımın şikayetlerini giderir.
Akdiken (geyikdikeni) : Cehrigiller familyasından; 3-5 metre boyunda
bir bitkidir. Meyveleri; siyah ve etkilidir.
Hekimlikte; meyvelerinden yapılan şurup "Sirop de Nerprun"
kullanılır. Ev ilaçlarında; kök ve kabuklarından
yararlanılır.
Faydası : 20 tane meyve yenecek olursa, şiddetli müshil tesiri
gösterir ve kabızlığı giderir. Kaşıntıları da keser.
Ancak, belirtilen miktardan fazla kullanılmamalıdır. Aksi halde,
şiddetli karın ağrılarına sebep olur.
Akhuşağacı (kayınağacı) : Kayıngillerden; nemli topraklarda yetişen
bir ağaçtır. Meyveleri küçüktür. Yaprakları
ilkbahar aylarında toplanıp kurutulur.
Faydası : İdrar söktürür. Vücutta biriken suyu boşaltır. Böbreklerin
düzenli çalışmasını sağlar. Şişmanlamayı
önler. Romatizma ağrılarını dinlendirir. Ayak kokularını keser.
Saçları gürleştirir, kepekleri yok eder. Cilt
hastalıklarını tedavi eder. Kalp kifayetsizliğinin sebep olduğu
idrar tutukluğunu giderir. Vücutta biriken tuzu
atar. Üremi ve albüminde faydalıdır.
Alıç (ekşimuşmula) : Gülgillerden; kırlarda yabani olarak yetişen
bir ağaçtır. Meyveleri; küçük muşmulaya
benzer, kırmızı renklidir. Tadı mayhoştur. Hekimlikte meyvesi
kullanılır.
Faydası : Asabi çarpıntıları giderir. Sinir bozukluğunu geçirir.
Yüksek tansiyonu düşürür. Aritmide kullanılır.
Uykusuzluğu giderir. Kalbi kuvvetlendirir. Damar sertliği ve göğüs
nezlesinde faydalıdır.
Altınbaşakotu (solidago officinalis) : İdrar tutukluğu, albümin,
nefrit, üremi ve sistit tedavisinde kullanılan bir
çeşit bitkidir.
Faydası : Asabi çarpıntıları giderir. Sinir bozukluğunu geçirir.
Yüksek tansiyonu düşürür. Aritmide kullanılır.
Uykusuzluğu giderir. Kalbi kuvvetlendirir. Damar sertliği ve göğüs
nezlesinde faydalıdır.
Altınkökü (ipeka) : Güney Amerika'da yetişen bir bitkidir.
Faydası : Az miktarda kullanıldığı takdirde tatlandırıcıdır. Yüksek
dozlarda kullanılırsa kusturur, ishal yapar.
Müzmin bronşitte ifrazatı artırır.
Amberkabuğu (croton elutheria) : Antil adalarında yetişen "liquidamber/sığla
ağacı" denilen ağacın
kabuğudur. Kabukların dışı kahverengiye yakın gri; içi ise sarıdır.
Yandığı zaman hoş bir koku verir.
Faydası : Dizanteri ve ishali keser. Hazım bozukluklarını giderir.
Kansızlıkta faydalıdır. Anne sütünü artırır.
Amberbaris (kadıntuzluğu) : Yabani, çalı şeklinde, sarı çiçekli bir
ağaçtır. Kökü acıdır. Yaprakları ve yemişi
tatlıdır. Seyrek ormanlarda bulunur. Boyu 2-3 metre arasındadır.
Meyvelerinde bol miktarda C vitamini vardır.
Meyveleri, kabukları ve kökü kullanılır.
Faydası : Karaciğer ve safra kesesi hastalıklarını iyileştirir.
Ateşi düşürür. Hazım bozukluklarını giderir.
Bağırsak iltihaplarını tedavi eder. Öksürüğü keser. Mideyi
kuvvetlendirir. İştah açar. Ağız yaralarını iyileştirir.
Kan dolaşımını düzenler. Yüksek tansiyonu düşürür. Siyatik,
romatizma ve eklem ağrılarını giderir.
Anason (anis) : Vatanı Asya'dır. Maydanozgillerden; yarım metre
kadar yükseklikte bir bitkidir. Yaprakları
yuvarlak ve böbrek şeklindedir. Çiçekleri beyazdır; meyveleri
küçüktür. Meyvelerinde "Anethol" vardır. Kokucu
ve yakıcı lezzettedir. Temmuz ve ağustos aylarında toplanır.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. İştahsızlığı ve yemeklere karşı
duyulan tiksintiyi giderir. Mide ve bağırsak
gazlarını söktürür. İdrarı artırır. Kusmaları ve ishali keser.
Aybaşı kanamalarının düzenli olmasını sağlar. Ancak,
aybaşı kanamaları ve hamilelik döneminde kullanılmaz. Anne sütünü
artırır. Sinirleri yatıştırır. Migren ağrılarını
keser. Beyin yorgunluğunu giderir. Uyku verir. Kalbi kuvvetlendirir.
Kan dolaşımının düzenli olmasını sağlar.
Cinsel arzuları kamçılar. Astım, nefes darlığı ve bronşitte görülen
şikayetleri giderir. Öksürüğü keser. Yaşlılarda
meme sarkmasını önler. Fazla miktarda kullanıldığı zaman uyuşukluk
verir.
Andızotu (atgözü) : Bileşikgillerden; nemli yerlerde yetişen, 1
metre kadar sapı olan, bir çeşit ottur. Yaprakları
büyük, yumuşak ve yuvarlaktır. Çiçekleri sarı renkte olup, acı ve
kokuludur. Kökü kalındır. Meyveleri küçük
fıstık kozalağına benzer.
Faydası : Mideyi kuvvetlendirir. Balgam söker. Mikropları öldürür.
Vücutta biriken tuzu atar. Üremi, nefrit,
sistit, idrar yolları hastalıkarında faydalıdır. Nefes darlığını
giderir. Karaciğer hastalıklarını tedavi eder.
Kaşıntıları keser. Fazla kullanıldığı zaman mide bulantısı yapar.
Antep fıstığı (şam fıstığı) : Antepfıstığıgiller familyasındandır;
Gaziantep havalisinde yetiştirilen, 5-10 metre
yüksekliğinde bir ağaç ve bunun meyvesidir. İçeriğinde sabit yağ,
sakkaroz ve proteinli maddeler vardır.
Faydası : Vücudun gelişmesini sağlar. Bedeni ve zihni gücü arttırır.
Cinsel istekleri kamçılar. Böbrek ve safra
kesesi ağrılarını hafifletir. Göğsü yumuşatır, öksürük söktürür.
Ararot (maranta nişastası) : Sıcak iklimlerde yetişen "Maranta" adlı
kamıştan veya ona benzer başka bitkilerin
köklerinden çıkarılan beyaz bir tozdur. Nişastadan daha incedir.
Kokusu ve tadı yoktur.
Faydası : Çocuk maması yapmakta kullanılır. Süt çocuklarına ve
nekahat dönemi hastalarına verilir.
Hastalıklardan sonra görülen halsizlikleri giderir.
Ardıç (ephel) : Kozalaklılardan 2-5 metre boyunda bir ağaçtır.
Yaprakları ince, uzun, sivri ve güzel kokuludur.
Meyveleri; siyah, parlak kozalak şeklindedir. Bunlara ardıç tohumu
da denilir. Kasım ve aralık aylarında
toplanıp kurutulur. Bir çok türü vardır.
Faydası : Kandaki şeker miktarını düşürür. Pankreasın normal
çalışmasını sağlar. Nekahat devresinin çabuk
atlatılmasında yardımcı olur. Vücuda dinçlik verir. Böbrekleri,
mesaneyi ve idrar yollarını temizler. Ter ve idrar
söktürür. Vücutta biriken suyu boşaltır. Soğuk algınlığı, romatizma,
damar sertliği ve nikriste de faydalıdır.
Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Aybaşı ağrılarını dindirir.
Böbreklerinde iltihap olanlar kullanamaz.
Tavsiye edilen miktarı da aşmamalıdır.
Ardıçkatranı ağacı (katran ardıcı) : 1 metre kadar yükseklikte;
yuvarlak kırmızı meyveleri olan bir ağaçtır.
Meyveleri ardıç meyvelerinden daha büyüktür. Odunun kapalı ocaklarda
yakılmasından (Kuru distilasyon)
ardıçkatranı denilen bir madde çıkarılır.
Faydası : Kadyağı; ergenlik, egzama, saçkıran, kellik ( saç
dökülmesi ), uyuz ve sedef hastalığında kullanılır.
Armut (pirus communis) : Gülgillerden; çiçekleri beyaz bir ağacın
meyvesidir. Armut; suluca yumuşak tatlı ve
küçük çekirdeklidir. Rengi sarı ile yeşil arasında değişir. Ankara,
Mustabey, Çengel, Kumla, Bey olmak üzere
birçok çeşidi vardır.
Faydası : Böbreklerin düzenli çalışmasını sağlar. İdrarı
bollaştırır. Böbrek kum ve taşlarının dökülmesine
yardım eder. Yüksek tansiyonu düşürür. Kanı temizler bütün salgı
bezlerinin normal çalışmasını sağlar.
Kansızlığı giderir, kabızlığı önler. Sinirleri yatıştırır. Zihni
yorgunluğu giderir. Susuzluğu keser. Tükürük
ifrazatını artırır. Hamilelerin kusmalarını azaltır. Hazımsızlığı
giderir. Mafsal kireçlenmesi, nikris ve
romatizmada faydalıdır. Şeker hastaları da yiyebilir. Midesi zayıf
olanların kompostosunu içmeleri tavsiye edilir.
Yemeklerden önce yenecek olursa daha faydalı olur.
Arpa (hordeum vulgare) : Buğdaygillerden; taneleri ekmek ve bira
yapmakta kullanılan bir bitkidir. Hayvan
yemi olarak da verilir. Nişastası boldur. Kavrulup kahveye de
karıştırılır.
Faydası : İdrar söktürür. Mesane ve idrar yollarındaki iltihapları
temizler. Böbrek ve kum taşlarının dökülmesine
yardım eder. Prostat büyümesini önler. Asabi kusmaları durdurur.
Boğaz ve yarımbaş ağrılarını dindirir. Dil
iltihaplarını giderir. Temriye ve mayasılda haricen kullanılır.
Aslanağzı (kurtağzı) : Aslanağzıgiller familyasından; türlü renkte,
güzel bir bitkidir. Kokusuzdur. Daha ziyade
süs bitkisi olarak kullanılır.
Faydası : Balgam söktürür. Bronşit'te rahatlık verir.
Aslanyağı (leontopidium alpinium) : Bileşikgiller familyasından; Alp
dağlarının yüksek tepelerindeki kireçli
topraklarda yetişen bir bitkidir. Çiçekleri yıldız şeklindedir.
Ağustos ayında toplanıp kurutulur.
Faydası : Çocuklarda görülen ishalleri keser.
Aslandişi (karahindiba) : Bileşikgiller familyasından; yol
kenarında, çayır ve hendeklerde yetişen bir çeşit
bitkidir. Yaprakları rozet şeklindedir. Çiçekleri sarıdır. Taze
yaprakları salata olarak da yenilebilir. Kökünde;
Torexacin, levulin, inulin ve şeker vardır. Yaprakları ilkbahar;
kökleri ise, sonbahar aylarında toplanıp,
kurutulur.
Faydası : İdrar söktürür. Mesane ve kalınbağırsak iltihaplarını
giderir. Göğsü yumuşatır, öksürüğü keser.
Balgamlı ishalleri keser. Karaciğer şişkinliğini indirir. Böbrek ve
safra taşlarını düşürür. Sarılıkta faydalıdır.
Anne sütünü artırır. Taze sürgünleri kırıldığı zaman akan sütü de
dişleri temizler. Öğütülen kökü, kahveye
katılır.
Aslankuyruğu (yerpırasası) : Ballıbabagillerden; bir çeşit bitkidir.
Faydası : Ateşi düşürür ve terletir. Vücuda rahatlık verir.
Aslanpençesi (alchemila vulgaris) : Gülgillerden; çayırlarda,
ormanlarda yetişen ve türlü çeşitleri olan bir
yabani bitkidir. 5-7 parçalı olan yaprakları büyüktür. Kökü
geniştir. Çiçekleri; ufak yıldız şeklinde olup,
yeşilimtıraktır. Mart-Temmuz ayları arasında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Ateş düşürür. Vücuda kuvvet verir. Yarımbaş ağrılarını
keser. Anne sütünü artırır.
Asma (vitis) : Asmagiller familyasından tırmanıcı, uzun ömürlü,
ağaçsı bir bitkidir. Mayıs-Haziran ayları
arasında çiçek açar. Gövdesi üzerindeki kabuklar zamanla esmerleşip
şeritler halinde dökülür. Çiçekleri küçük,
yeşilimsi renktedir. Yapraklarının taban kısmı kalp şeklindedir.
Kenarları dişli ve ucu sivridir. Üst yüzleri
tüysüz, alt yüzleri ise tüylüdür. Meyvelerine üzüm denir. Kuru veya
yaş olarak yenir.
Faydası : Yaprakları ile yapılan ilaçlar kanamayı durdurur. Vücuda
kuvvet verir. Sarılığı keser. İshali durdurur.
Atkestanesi (hindkestanesi) : Atkestanegiller familyasından; süs
olarak yetiştirilen iri bir gölge ağacıdır. Nisan-
Temmuz aylarında çiçek açar. Meyveleri kestaneye benzer. İçinde
nişasta, saponin ve yağ vardır.
Faydası : Kabuklarından yapılan ilaçlar ateşi düşürür. Vücuda kuvvet
verir. Tohumları ise romatizma ve mafsal
ağrılarını giderir. Varis flebit ve basur memelerinin tedavisinde ve
deri çatlaklarını gidermekte kullanılır.
Atkuyruğu (zemberekotu) : Atkuyruğugillerden; kök sapı ömürlü olan,
nemli yerlerde yetişen bir bitkidir.
Faydası : İdrar tutukluğunu giderir. İdrarı artırır. Böbrek
taşlarının düşürülmesinde yardımcı olur. İdrar
torbasındaki iltihabı giderir. Kan işemeyi keser. Albümin miktarını
düşürür. Zatülcenp ve karaciğer
hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Nikris ve romatizmanın
şikayetlerini giderir. Tavsiye edilen miktardan
fazla kullanılmamalıdır.
Ayçiçeği (gündöndü): Bileşikgillerden; büyük çiçekli bir bitkidir.
Çiçekleri tabak şeklindedir. Rengi sarıdır.
Tohumlarından yağ çıkarılır.
Faydası : Yağı, damar sertliğini giderir. Kurdeşen'in sebep olduğu
kaşıntıları giderir. Esansı verem tedavisinde
kullanılır. Kolestrol miktarını düşürür. Cinsel arzuları kamçılar
(afrodizyak etkisi ). Bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Kalp,
sinir
hastalıkları ve iktidarsızlığı önlediği için iktidarsızlık problemi
için de kullanılabilir..
Ayıüzümü (itüzümü) : Fundagillerden; küçük taneler halinde kırmızı
renkli yemişleri olan, tüylü bir bitkidir.1-3
metre yüksekliğindedir. Her mevsimde yaprakları vardır. Makilerde
bulunur. Dalları kırmızımtırak
kahverengidir. Yaprakları şimşir yapraklarına benzer. İçinde
Hydrochinone vardır. Sonbahar aylarında toplanıp
kurutulur. Çiçekleri pembe salkımlar halindedir. Ev ilaçlarında
yaprakları kullanılır.
Faydası : Kuvvet verir. İshali keser. İdrar yollarını temizler.
İdrar söktürür. Ateşi düşürür. İdrar yollarındaki
taşların düşmesine yardım eder. Prostat büyümesinden kaynaklanan
şikayetleri giderir.
Aylandız (kokarağaç) : Sedefotugillerden; bir çeşit süs ağacıdır.
Çiçekleri uzun salkım şeklindedir. Kokusu
keskindir. Meyveleri sonbaharda dökülmeden önce kızarır.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürür.
Aynısefa (gecesefası) : Bileşikgillerden çiçekleri güzel, sarı
renkli bir bitkidir.
Faydası : İdrar söktürür. Terletir. Aybaşı kanını söktürür ve aybaşı
kanamalarının normal olmasını sağlar. İştah
arttırır. Nikris ve sıracada da faydalıdır.
Ayrıkotu (ayrıkkökü) : Buğdaygillerden yabani bir bitkidir.
Sarımtırak beyaz renkteki kökü kullanılır. İlkbahar
ve sonbahar aylarında toplanıp, kurutulur. Mekkeayrığı denilen
çeşidi de, ayrıkotunun özelliklerini taşır. Domuz
ayrığı ise, zararlıdır.
Faydası : İdrar söktürür. Böbrek ve mesane taşlarının düşürülmesinde
yardımcı olur. Buralardaki iltihapları da
giderir. Albümini atar. Nefrit ve nikriste de faydalıdır.
Ayva (sefercel) : Gülgillerden çiçekleri iri ve pembe renkli;
yapraklarının altı tüylü, orta yükseklikteki bir ağacın
meyvesidir. Ayva; limondan büyük, sarı renkte, tüylü, mayhoş, dokusu
sertçe ve ufak çekirdekli bir meyvedir.
Vitamini boldur. Çiğ yenilmesi tavsiye edilmez. Komposto veya jöle
yapılarak veya külde pişirildikten sonra
yenmesi uygundur.
Faydası : İshal ve dizanteriyi keser. Mide ve bağırsakları
kuvvetlendirir. İnce bağırsak iltihabını giderir. Kanı
temizler. Karaciğer tembelliğini giderir. Safra akışını sağlar.
Çarpıntıyı dindirir. Kadınlarda görülen beyaz
akıntıyı keser. Bronşit, müzmin öksürük ve veremde faydalıdır.
Ağızdan su gelmesini ve kan kusmayı önler.
Vücudun gelişmesine yardım eder. Merhem yapılarak kullanıldığı
takdirde; el ayak ve meme ucu çatlaklarını,
yüz ve boyun kırışıklıklarını giderir. Egzama kaşıntılarını ve basur
memelerinin doğurduğu şikayetleri giderir.
Kabızlık çekenler ve tansiyonu yüksek olanlar yememelidir
Badem (prunus
amygdalus) : Gülgillerden bir çeşit ağacın yemişidir. Meyvesi ancak
çağla halindeyken yenir.
Olgunlaştıktan sonra, sert kabukla kaplı olan içi yenir. Hekimlikte
kullanılan kısmı da burasıdır. Başlıca 2 çeşidi
vardır.
- Acıbadem
- Tatlıbadem
Faydası : Badem, bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Hamilelerin
zayıf düşmemesini sağlar. Sütle içilirse
mideyi kuvvetlendirir. Kabızlığı giderir. Nekahat devresini
kısaltır. Böbrek mesane ve tenasül yollarındaki
iltihapları giderir. Baş ağrısı, karaciğer ve böbrek ağrılarını
hafifletir. Bronşit, boğaz ağrısı, anjin, boğaz yanması
ve akciğer hastalıklarında faydalıdır. Bademyağı kabızlığı giderir.
Egzama ve kaşıntıların verdiği rahatsızlıkları
azaltır. Böbrek ve mesane taşlarının düşürülmesine yardım eder.
Kulak ağrılarını dindirir. Yumurtayla karıştırılıp
da, basur memelerine sürülecek olursa, ağrı ve yanmaları giderir.
Bakla (ful) : Baklagillerden hazmı kolay ve besleyici bir bitkidir.
Ev ilaçlarında çiçekleri kullanılır. Bir çeşidi
olan acıbakla ise, acı ve otsu bir bitkidir.
Faydası : İdrar yollarını temizler. Böbrek ağrılarını dindirir.
Böbrek iltihaplarını giderir. Böbrek kum ve
taşlarının düşürülmesine yardımcı olur. Lumbago, romatizma, siyatik
ve dolama şikayetlerini giderir.
Baldıran (ağuotu) : Maydanozgillerden nemli yerlerde yetişen 1-2
metre boyunda zehirli bir bitkidir. Gövdesi
kalındır. Saplarının alt kısmı erguvani renktedir. Yeprakları büyük,
çiçekleri yayvan ve küçüktür. Terkibinde
coniine vardır. Büyük baldıran ve küçük baldıran olmak üzere 2
çeşidi vardır. Ev ilaçlarında kullanılmaz.
Faydası : Hekimlikte ağrı giderici ve spazm giderici olarak,
siyatik, tetanoz, epilepsi, trilemnius nevraljisi ve
kore hastalığının tedavisinde kullanılır.
Baldırıkara (fujer) : Eğreltiotugillerden; nemli yerlerde yetişen
otsu bir bitkidir. Yaprakları at yelesini andırır.
Yurdumuzun hemen hemen her yerinde yetişir.
Faydası : Grip ve soğukalgınlığında hastayı rahatlatır. Balgam
söktürür. Mide ağrılarını keser. Böbrek
kumlarının dökülmesini sağlar. Derideki şişlikleri indirir. Saç
dökülmesini önler. Aybaşı kanamalarının düzenli
olmasını sağlar. Diğer ilaçlara da tat verici olarak kullanılır.
Balıkotu (hablülhilal) : Cava'da ve Malabar'da yetişen ve zehirli
meyvesiyle balıkları sersemleterek yakalamaya
yarayan zehirli bir bitkidir. 50 santim boyundadır. Dalları yeşil ve
tüylüdür. İlaç olarak yaprak ve çiçekleri
kullanır.
Faydası : Terletir, idrar söktürür. Vücudu rahatlatır. Had bronşit
ve nezlede, bütün bulaşıcı hastalıklarda
kullanılır.
Ballıbaba (laminum) : Ballıbabagiller familyasından bir çeşit
bitkidir. Benekli ballıbaba ve arıların çok sevdiği
ak ballıbaba gibi türleri vardır.
Faydası : Kabakulak, mayasıl ve kanlı basurda faydalıdır.
Bamya (hibiscus esculentus) : Ebegümecigiller familyasından;
yaprakları asma yaprağına benzeyen, meyvesi
beş bölmeli, tohumları yuvarlak ve yeşilimtrak gri renkte, sebze
olarak yenen bir bitkidir. Amasya, Balıkesir
bamyası gibi çeşitleri vardır.
Faydası : Kabızlığı giderir. Mide ve bağırsakların düzenli
çalışmasını sağlar.
Banotu (konca) : Patlıcangiller familyasından; yol kenarlarında,
gölgelik yerlerde yetişen, 80 santimetre kadar
boyunda uyuşturucu ve zehirli bir bitkidir. Açık yeşil renktedir.
Her tarafında beyaz, uzun tüyler vardır.
Çiçekleri sarımtırak, kırmızımsı mor renktedir. Meyvesinin içinde
yüzlerce tohumu vardır. Ev ilaçlarında
kullanılması tavsiye edilmez.
Faydası : Teskin edicidir. Titreme ve çarpıntıyı giderir. Uykuyu
kaçırır. Keyif verir. Beyin hastalıkları, kore
hastalığı ve nikriste faydalıdır.
Basurotu (küçükkırlangıçotu) : Düğünçiçeğigiller familyasından;
ilkbaharda çalılıklar arasında yetişen küçük bir
bitkidir. Yaprakları üç parçalıdır. Yeşilimtıraktır. Yumruları
yapraklarının arasındadır. Kökü küçüktür. Çiçekleri
altın sarısı rengindedir. Sabahları açar, akşamları kapanırlar. Ev
ilaçlarında kökleri kullanılır.
Faydası : Basur memelerinden doğan şikayetleri giderirler.
Behmen (kavzakökü) : Turp'a benzer, otsu bir bitkidir. 20 Ocak ile
20 Şubat arasında çiçek açar. Çiçeğinin
rengine göre kızılbehmen ve akbehmen adında iki türü vardır.
Faydası : Basur memelerinden doğan şikayetleri giderir.
Bergamot (citrus bergamia) : Sedefotugiller familyasından bir çeşit
narenciye türüdür. Meyvesinin
kabuklarından güzel kokulu bir esans yapılır. Dalları seyrek ve kısa
dikenlidir. Meyvesi armut şeklinde,
sarımtırak yeşil veya altın sarısı rengindedir. 8-10 dilimi vardır.
Bergamot meyvasından çıkarılan esans
yeşilimtırak veya sarımtırak yeşil renktedir. Acı fakat hoş
kokuludur.
Faydası : Koku vermesi için bazı ilaçlara ve çaya karıştırılır.
Reçeli de yapılır.
Besbase (macis) : Hindistancevizi çekirdeğini örten özlü zardır.
İçeriğinde esans ve yağ vardır.
Faydası : Teskin edici iştah açıcı ve vücudu kuvvetlendiricidir.
Tavsiye edilen milktarı aşmamalıdır Aksi halde
zehirlenme belirtileri görülebilir.
Beşparmakotu (kazotu) : Gülgillerden; yol kenarında ve çayırlarda
yetişen 40-70 santimetre boyunda yabani bir
bitkidir. Yaprakları beşparmak şeklindedir. Rozete benzer. Gümüşi
renktedir. Uzun saplı çiçekleri, yaprakların
arasından çıkar. Altın sarısı rengindedir. Yaprak ve kökleri Temmuz,
Ağustos aylarında toplanıp kurutulur.
Faydası : İshali keser. Mide rahatsızlıklarını giderir. Vücuda
kuvvet verir. Bademcik ve boğaz ağrılarını giderir.
Diş ağrılarını dindirir. Diş etlerini kuvvetlendirir. Yüz lekelerini
giderir ve cildi yumuşatır.
Bezelye (pisum) : Baklagillerden tırmanıcı bir bitki ve onun
tohumudur.
Faydası : Kabızlığı giderir. Kan yapar. Kan kanserine karşı korur.
Biber (filfil) : Patlıcangillerden; taze iken yeşil ve çoğu acı olan
meyvesi; sebze ve baharat olarak kullanılır. Bol
miktarda C vitamini vardır. Acı ve tatlı, yeşil ve kırmızı çeşitleri
vardır.
Faydası : Kırmızı biber ile hazırlanan ilaç, nevralji, lumbago ve
romatizmada faydalıdır. Ayrıca biber, mideyi
kuvvetlendirir. İştahı açar ve hazmı kolaylaştırır. Kanamaları
önler. Cinsel arzuları kamçılar.
Biberiye (kuşdili) : Ballıbabagillerden; Akdeniz çevresinde çok
yetişen; küçük, kalınca, ensiz ve kokulu
yaprakları ile çiçeklerinden faydalanılan bir bitkidir. Yaprakları
iğneye benzer. Boyu 2 metre kadardır. Çiçekleri
mavi veya eflatundur. Çiçeklerinden renksiz veya soluk sarı renkte
olan biberiye esansı çıkarılır. İçeriğinde
kafuru, sineol, kamfen, pinen, borneol ve bornilasetat vardır.
Faydası : Hazımsızlığı giderir. Çarpıntıyı keser. Yarımbaş
ağrılarını giderir. Baş dönmesini keser. Astım, bronşit
ve kansızlıkta faydalıdır. Yağlı saçların yağını alır. Burkulmalarda
ve deri yaralarında da haricen kullanılır. İdrar
ve adet söktürür. Safra ifrazatını arttırır.
Binbirdelikotu (hypericum calycinum) : Çalılık ve fundalıklar
arasında yetişen uzun ömürlü bir otsu bitkidir.
30-80 santimetre boyundadır. Gövdesi dört köşelidir. Yaprakları
sapsızdır. Çiçekleri parlak sarı renktedir. Mayıs
ve eylül aylarında çiçek açar.
Faydası : İdrar ve balgam söktürür. İştah açar. Sinirleri
yatıştırır.
Bitotu (mezevek) : Düğünçiçeğigiller familyasından; bir çok çeşidi
bulunan ve kuzey yarımkürede yetişen bir
bitkidir. Tohumlarında Delphinine vardır. Zehirlidir.
Faydası : Bit, pire gibi zararlı asalak ufak böcekleri öldürmekte
kullanılır.
Boruçiçeği (çançiçeği) : Çançiçekgillerden; çiçekleri boru biçiminde
olan bir bitkidir. Çiçekleri turuncu
renktedir.
Faydası : Nefes darlığı, bronşit ve astımın sebep olduğu
rahatsızlıkları giderir.
Böğürtlen (tilkiüzümü) : Gülgillerden bahçe çitlerinde, yol
kenarlarında kendiliğinden yetişen, dikenli bir
çalıdır. Yemişi ahududuya benzer, fakat ondan küçüktür. Önceleri
kırmızı iken sonraları kararır. Yaprakları;
çiçekleri açmadan toplanıp, kurutulur. Birçok türü vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Ayaklardaki şişlikleri indirir. Yüksek
tansiyonu düşürür. Gözlerdeki zafiyeti giderir.
Mesane taşlarının düşmesine yardımcı olur. Ağız, dil, diş eti ve
bademcik iltihaplarını giderir. Kadınlarda
görülen beyaz akıntıyı keser. Haricen kullanıldığı takdirde ağrıları
dindirir, yanıkları iyileştirir. Kökü kaynatılıp,
suyu içilecek olursa kandaki şeker miktarını düşürür.
Börülce (karnıkara): Göbeği koyu renkli bir çeşit ufak fasulyedir.
İçeriğinde protein, azot, nişasta ve C vitamini
vardır.
Faydası : İdrar tutukluğunu ve anüs kaşıntısını giderir. Yanık
tedavisinde kullanılır.
Buğday (triticium vulgare) : Birçenekligillerdendir. Sapları
kamışsıdır ve içleri boştur. Çiçekleri başak
şeklindedir. Yemişlerine buğday denir. İçeriğinde B vitamini ve
karbonhidratlar vardır. Bunlar, tanelerin
kepeğindedir. Bu nedenle buğday unu ne kadar çok kepekli, yani esmer
olursa, o derece faydalı olur.
Faydası : Kepekli buğday unundan yapılan ekmek, kurabiye ve
benzerleri bağırsakların düzenli çalışmasını
sağlar. Kabız olmayı önler. Çimlendirilmiş buğday tanesi zihin
yorgunluğu ve sinir bozukluklarını giderir.
Damar sertliği, mide ve cilt hastalıkları olanlar, taze ekmek ve
sıcak börek gibi şeyler yememelidirler.
Burçak (lathyrus) : Baklagillerden; taneleri hayvan yemi olarak
kullanılan bir bitkidir. Taneleri mercimeğe
benzer.
Faydası : Lapası; ezik, çürük tedavisinde; taneleri ise, isilik ve
mayasılda kullanılır.
Centiyane
(yılanotu) : Doğu Karadeniz bölgesi ve Uludağ'da yetişen, 1 metre
kadar yükseklikte, geniş yapraklı,
kalın köklü bir bitkidir. Kökü acıdır. İçi sarı, dışı esmerdir.
Hekimlikte, kökü kullanılır. Sarı ve mavi türü vardır.
Faydası : İştah artırır, hazmı kolaylaştırır. Ateşi düşürür, vücuda
kuvvet verir. Mide zafiyeti ve ekşimesini
giderir. Kansızlıkta da faydalıdır.
Cevizağacı (koz) : Uzun ömürlü; gövdesi kalın, kerestesi ve meyvesi
değerli ulu bir ağaçtır. Yemişi nişastalı ve
yağlıdır. Hekimlikte; yaprakları, meyvesinin üzerindeki yeşil
kabukları ve yağı kullanılır. Bir çok çeşidi vardır.
Faydası : Yaprakları ve kabukları ile hazırlanan ilaçlar kanı
temizler, kansızlığı giderir. İshal ve dizanteriyi
keser. Verem ve şeker hastalığında hem besleyici, hem de tedavi
edicidir. Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı
keser. El ve ayak donuklarında, deri çatlaklarında faydalıdır. Saç
ve elleri boyamakta da kullanılır. Çok kuvvetli
bir besin olduğundan fazla yememelk gerekir. Cevizyağı, raşitizm ve
sıracada faydalıdır. Kabızlığı giderir.
Bağırsak solucanlarını düşürür. Derinin yanmasını önler.
Ciğerotu (pulmonaria officinalis) : Nodangiller familyasından; 10-15
santimetre boyunda çok yıllık, otsu bir
bitkidir. Çiçekleri; önceleri kırmızımtıraktır. Sonradan
morumsu-maviye dönüşür. Gövdesi dik ve tüylüdür.
İçeriğinde tanen, müsilaj, şekerler, reçine ve sabit yağ vardır.
Yaprakları kullanılır.
Faydası : Göğsü yumuşatır. Öksürüğü keser. Akciğer hastalıklarında
faydalıdır. İdrar söktürür.
Civanperçemi (yaraotu) : Bileşikgillerden; çeşitli türleri olan bir
kır bitkisidir. Kuru topraklarda, yol kenarında
yetişir. Yaprakları uzun ve parçalıdır. Çiçekleri beyaz ve pembedir.
Kandil şeklinde gruplaşmıştır. Kokusu çok
güzeldir. Hekimlikte dal, yaprak ve çiçekleri kullanılır. İçinde
Achillein denilen acı bir madde vardır.
Faydası : Hazımsızlığı ve kansızlığı giderir. Kanı temizler. Balgam
söktürür, öksürüğü keser. Sinirleri ve vücudu
kuvvetlendirir. Bağırsak ve mide gazlarını giderir. İshali keser.
Basur memelerini tedavi eder. Kızamık,
boğmaca, raşitizm, albasması, aybaşı gecikmesi ve kemik
hastalıklarında faydalıdır. İdrar söktürür. Yaraları
iyileştirir.
Ç
Çadırkuşağı (çadıruşağı) : Maydanozgillerden; özsuyu hekimlikte
kullanılan bir bitkidir. Böceklerin, gövdesine
açtığı, deliklerden özsuyu sızar. Zamk gibi yapışkan olan bu
maddeyle yakı yapılır.
Faydası : Kan ve lenf damarlarını genişletir. Ağrıları dindirir.
Müzmin ve mikrobik hastalıkların tedavisinde
kullanılır.
Çakaleriği (prunus spinosa) : Bir çeşit eriktir. Ağacı bodurdur.
Çiçekleri beyazdır ve yapraklarından önce çıkar.
Meyvesi yuvarlak ve yeşildir. Tadı buruktur. Çiçekleri; Mart ve
Nisan aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : İshali keser, mide ve bağırsakların düzenli çalışmasını
sağlar. Ateşli hastaların kalbini kuvvetlendirir.
Terletir ve vücutta biriken zehirli maddelerin atılmasını sağlar.
Boğaz ve bademcik iltihaplarını giderir. Anne
sütünü artırır.
Çamağacı (pinus) : Birçok çeşidi olan bir ağaçtır. Kozalakları ilk
yıl kapalıdır. İkinci yıl açılıp, kurur ve ağacın
dibine düşer. İlaç yapımında; tomurcuğu, palamutu, kozalağı,
filizleri ve çırası kullanılır.
Faydası : Balgam söktürür. Müzmin öksürüğü keser. Kolay doğum
yapmayı sağlar.
Çamfıstığı (pinus pinea) : Çam kozalaklarının içinden çıkarılır.
Kuvvetli bir besindir. Günde 2 çorba kaşığı
kadar yaklaşık 25 gram'dan fazla yenilmemelidir.
Faydası : Bronşit, verem, akciğer hastalıklarının çabuk iyileşmesine
yardımcı olur. Cinsel istekleri artırır, ruhi
çöküntüyü giderir. Kalp hastalıklarında da faydalıdır.
Çarkıfelek (fırıldakçiçeği) : Çarkıfelekgillerden; çiçekleri
tekerlek biçiminde, sarmaştığı için duvar kenarlarına
ve kameriyelere ekilen bir çeşit süs bitkisidir. Hekimlikte
yapraklarının üst kısımları kullanılır.
Faydası : Çarpıntıyı keser. Yüksek tansiyonu düşürür. Spazmları
çözer. Uyku verir.
Çavdarmahmuzu (claviceps purpurea) : Çavdar ve ona benzeyen
bitkilerin çiçeklerinde üreyen parazit bir
mantarın kışı geçirmek üzere aldığı mukavemet şeklidir. 10-35
milimetre uzunluğunda, 2-5 milimete
genişliğindedir. Dışı siyahımsı-mor; içi pempemsi veya morumsu beyaz
renktedir. Tadı yoktur. İçinde ergotin
denilen zehirli bir madde vardır. Ev ilaçlarında kullanılmamalıdır.
Faydası : Damarları daraltıcı özelliğinden ötürü hekimlikte
kullanılır.
Çay (transtraemiaceae) : Çaygillerden bir ağaçcıktır. Yapraklarında
tanen, legumin, esans ve teofilin vardır.
Tesirli maddesi, teindir. Çay yaprakları fermantasyondan sonra
kavrulursa siyah, önce kavrulursa yeşil çay elde
edilir.
Faydası : Aşırı miktarda olmamak şartıyla içilecek olursa bedeni ve
zihni yorgunluğu giderir. Sinirleri uyarır.
Mide tembelliğini giderir. İdrar söktürür. İshal ve dizanteriyi
keser. Damar kireçlenmesini önler. Damar sertliği,
kalp yetersizliği, kan kanseri, guatr, nefrit, kolera ve bağırsak
hastalıkarında koruyucu ve tedavi edicidir.
Haddinden fazla içilecek olursa çarpıntı, göğüs anjini, sinir
bozukluğu, baş ağrısı, sıkıntı, mide bulantısı, el
titremesi ve uykusuzluğa sebep verir. Şişmanlar, kalp, sinir, mide
ve karaciğer hastaları, romatizma ve nikristen
şikayet edenler, böbreklerinde kum veya taş olanlar, kabızlık ve
yüksek tansiyondan yakınanlar, üremi veya
albüminüri olanlar, mümkün olduğu kadar az çay içmelidirler.
Çemen (çimen) : Baklagiller familyasından sarımsı beyaz çiçekli
20-40 santimetre boyunda, bir yıllık, otsu bir
bitkidir. Tohumlarında, müsilaj, uçucu ve sabit yağ, trigonellin
vardır.
Faydası : Balgam söktürür. Göğsü yumuşatır. Vücuda rahatlık verir.
Şehvet artırır.
Çıfıtotu (kokarsedefotu) : Sedefotugillerden, çayırlarda ve hendek
kenarlarında yetişen zehirli bir bitkidir.
Yaprakları geniş, çiçekleri küçük ve sarı renklidir. Çiçekleri
dallarının dışına çıkmış demetler şeklindedir.
Keskin bir kokusu vardır. Acıdır. Kullanırken, tavsiye edilen dozu
aşmamak gerekir.
Faydası : Kalp çarpıntılarını giderir. Mide ağrılarını dindirir.
Zeytinyağı ile kavrulduktan sonra çıbanların üstüne
konulacak olursa, olgunlaştırır.
Çınarağacı (platanus) : Çınargiller familyasından; 30 metreye kadar
boy salan, gövdesi kalın, uzun ömürlü,
koyu gövdeli bir ağaçtır. Hekimlikte kozalakları ve yaprakları
kullanılır. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Diş ve vücut
ağrılarını dindirir. Saç kepeklerini giderir.
Çiğdem (mahmurçiçeği) : Zambakgiller familyasından türlü renklerde
çiçekler açan zehirli bir kır bitkisidir.
Çiçekleri Ağustos-Eylül aylarında açar. Rengi sincabidir. Hekimlikte
soğan kısmı, çiçekleri ve tohumu kullanılır.
Etkili maddesi "colcihine alkoloidi"dir. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Kabızlığı giderir. Tavsiye edilen dozdan
fazla kullanılmamalıdır.
Çilek (kocayemiş) : Gülgillerden sapları sürüngen, çiçekleri beyaz
bir bitkidir. Yemişi pembe renkli olup,
kokuludur. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Hasta olmayı önler. İdrar söktürür
ve karında biriken suyu boşaltır. Böbrek ve
mesane hastalıklarının iyileşmesine yardımcı olur. Mide ve bağırsak
tembelliğini giderir. Sinirleri kuvvetlendirir.
Yüksek tansiyonu düşürür. Bağırsak kurtlarını döker. Safra
ifrazatını arttırır ve safra taşlarının dökülmesine
yardımcı olur. Karaciğer kifayetsizliğini ve şişliğini giderir.
Ateşi düşürür. Dişdibi taşlarını eritir. Cilde tazelik
ve güzellik verir. Damar sertliği, mafsal iltihabı, romatizma, ve
nikriste de faydalıdır. Şeker hastaları da
yiyebilir. Midesi zayıf olanlar suyunu içmelidir. Alerji yapabilir.
Çirişotu (sarızambak) : Zambakgillerden, beyaz çiçekli bir bitkidir.
Kökündeki yumrulardan çiriş yapılır. Nisan
- Temmuz aylarında çiçek açar.
Faydası : Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Memeli basuru
tedavi eder. Mafsal ağrılarını dindirir. İdrar ve
adet kanı söktürür. Saçkıran tedavisinde de kullanılır.
Çitlembik (celtis) : Karaağaçgiller familyasından; 70 kadar türü
olan bir çeşit sakız ağacının meyvesidir.
Çitlembik ağacının meyveleri mercimekten az büyük ve buruk fıstık
tadındadır. Hekimlikte meyvesi, yaprakları,
tohumları ve sakızı kullanılır.
Faydası : Ayak terlemelerini keser. Yaraları tedavi eder. Böbrek
kumlarının dökülmesine yardımcı olur. Mide
ağrılarını dindirir. Öksürüğü keser.
Çitsarmaşığı (convolvulus sepium) : Uzun ömürlü, 1-5 metre boyunda
sarılıcı bir süs bitkisidir. Haziran - eylül
aylarında çiçek açar. Kökü, oldukça uzundur. Yaprakları gövde
üzerinde sarılmış vaziyettedir. Hekimlikte kök
ve yaprakları kullanılır. 30 kadar türü vardır.
Faydası : Kabızlığı giderir.
Çivitağacı (indigo) : Baklagiller familyasından; 1,5 metre kadar
boyunda, bodur ağaç veya ağaçcıktır. Afrika,
Asya, Amerika ve Avusturalya'da yetişir. Çiçekleri pembe ve
beyazdır.
Faydası : Yapraklarından çivit çıkarılır.
Çivitotu (lsatis tinctoria) : Turpgiller familyasından 1 metre kadar
boyunda, çok yıllık otsu bir bitkidir. Önasya
ve Avrupa'da kireçli ve taşlı topraklarda yetişir. Çiçekleri
sarıdır.
Faydası : Çivit mavisi renginde boya elde edilir.
Çobançantası (çobankesesi) : Turpgillerden, bir çeşit yaban
bitkisidir. Meyveleri, torbaya benzer. Yaprakları
rozet şeklinde olup, demet görünümündedir. Çiçekleri beyazdır. Yaz
aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Böbrek kum ve taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Ağrıları giderip, vücuda rahatlık verir. Burun
kanamalarını durdurur.
Çoban düdüğü (meyhaneciotu) : Lohusagillerden, nemli yerlerde
yetişen, uzun ve yeşil yapraklı bir bitkidir.
Sapları sivri, kısa ve parlaktır. Çiçekleri de çana benzer.
Hekimlikte kökü kullanılır.
Faydası : Kabızlığı giderir.
Çoban püskülü (ilex auifolium) : Çobanpüskülügillerden; hekimlikte
yaprakları kullanılan bir bitkidir. 300
kadar türü vardır.
Faydası : Ateşi düşürür, terletir ve vücuda rahatlık verir.
Çöp-i çini (smilax): Çinde ve Hindistan'da yetişen Smilax China adlı
bitkinin köklerinden ve dışkabuklarından
ayrılmış risomudur.
Faydası : Ateşi düşürür, terletir ve vücuda rahatlık verir.
Çöpleme (boynuzotu) : Düğünçiçeğigillerden bir çeşit bitkidir.
Birçok çeşidi vardır. Akçöpleme denilen çeşidi;
uzun yapraklı, geniş ve güzel çiçekli zehirli bir bitkidir. Boyu
1-1,5 metre kadardır. İçeriğinde A ve B
vitaminleri vardır. Hekimlikte, kökü kullanılır.
Faydası : Ağrıları dindirir. Yüksek tansiyonu düşürür. Ev
ilaçlarında kullanılırken, tavsiye edilen dozu aşmamak
gerekir.
Çörekotu (siyah susam) : Düğünçiçeğigillerden; susam iriliğinde
siyah tohumları olan bir çeşit bitkidir. Güzel
kokuludur. Hamurişlerine çeşni vermek için kullanılır. Yurdumuzda 12
türü vardır.
Faydası : İştah açar. Vücuda kuvvet ve dinçlik verir. Hazmı
kolaylaştırır. Mide ve bağırsak gazlarını söker.
Koklanacak olursa; baş ağrısını keser. Nezle ve sara hastalığında
tütsü yapılır. Suyu ile sivilcelere (akne) pansuman
yapılır.
Çöven (sabunotu) : Kökü ve dalları, suyu sabun katılmış gibi
köpüren, kir temizleyici bir bitkidir. Helvacılıkta,
ağdayı ağartmak için de kullanılır. Kökü, büyük ve kalındır. Dışı,
hafif kırmızımtıraktır. Çiçekleri; pembe, beyaz
olup, salkım şeklindedir. Köklerin dövülmesinden çöven elde edilir.
Faydası : İdrar söktürür. Terletir, ateşi düşürür. Vücuda rahatlık
verir. Kusturur ve balgam söktürür. Cilt
hastalıklarında da faydalanılır. Temizleyici olarak da kullanılır.
Çuhaçiçeği (baharçiçeği) : Çuhaçiçeğigillerden; sık çiçek açan bir
süs bitkisidir. Kökü kırmızı; yaprakları
sarıdır. Çiçekleri ise; koyu sarı renkte olup, çuha gibi kıvrıktır.
Faydası : İdrar ve balgam söktürür. Vücuda rahatlık verir. Sinirleri
yatıştırır. Rahat uyku sağlar. Yarımbaş
ağrılarını dindirir.
Çürdükotu (çördekotu) : Dallı, budaklı, yaprakları sivri ve ayva
biçiminde bir çeşit bitkidir. Çiçekleri mavi
renkte olup, dikenlidir. Çiçeklerinin tozu; sarı veya sarımsıdır.
Tadı acıdır.
Faydası : İdrar söktürür. Hazımsızlık ve mide zafiyetini giderir.
Kulunç ağrılarını keser. Zayıf çocukların
gelişmesine yardımcı olur.
Dalakotu
(kurtluca) : Eğreltiotugillerden; sıcak bölgelere yetişen bir
bitkidir. Güzel kokulu, pembe çiçekleri
vardır. Yapraklarının üstü parlak, altı donuk yeşil kadife
rengindedir. Tadı acıdır.
Faydası : Ateşi düşürür, vücuda kuvvet verir. Dizanteri ve ishali
keser. Nefes almayı kolaylaştırır. Öksürüğü
keser. Karaciğer ve mide hastalıklarının iyileşmesine yardım eder.
Damkoruğu (kulakotu) : Damkoruğugillerden ılık iklimlerde yetişen
bir bitkidir. Çiçekleri kırmızıdır.
Yaprakları etli ve çiçeklerin dibindedir. Haziran - Ağustos ayları
içinde toplanır. Çoğu zaman taze halde
kullanılır.
Faydası : Basur memelerini giderir. Nasırları söker.
Darı (akdarı) : Buğdaygillerden, kuraklığa dayanıklı bir bitkidir.
Tohumları besin olarak kullanılır.
Faydası : Darı unundan yapılan yiyecekler, zihin yorgunluğunu
giderir. Sinirleri kuvvetlendirir. Hamilelere de
faydası vardır.
Defne (laurus nobilis) : Defnegillerden yaprakları güzel kokulu ve
yaz kış yeşil olan ağaçtır. Boyu 2 metre
kadardır. Akdeniz kıyılarında yetişir. Meyveleri yuvarlaktır. Rengi
siyahımtıraktır. Yapraklarından yeşil renkli
bir yağ çıkarılır.
Faydası : Terletir, ateşi düşürür, vücuda rahatlık verir. İdrar ve
adet söktürür. İştah açar, Hazmı kolaylaştırır.
Sinir ağrılarını (nevralji) dindirir. Yağı bazı merhemlerle
karıştırılır. Baharat olarak da kullanılır. Hamileler
kullanmamalıdırlar.
Demirhindi (tamarin) : Baklagillerdn bir çeşit ağaçtır. Boyu 25
metre kadardır. Meyvesinden şerbet yapılır.
Sıcak ülkelerde yetişir. Çiçekleri sarı kırmızı salkımlar
halindedir. Meyvesi koyu kırmızımtırak, büyük ve
tohumludur. Meyvesinin mayhoş lezzetli, macuna benzeyen öz kısmı
kullanılır. İçeriğinde ekşi maddeler, nişasta
ve şeker vardır.
Faydası : Susuzluğu giderir. Vücuda rahatlık ve serinlik verir. 20
gramı müshil tesiri gösterir. Bağırsakları
temizler. Soğuk içilir.
Denizkadayıfı (carrageen) : Esmer su yosunlarından bir çeşit deniz
bitkisidir.
Faydası : Solunum ve hazım sistemi nezlelerini giderir. Vücudu
besleyici olarak da kullanılır.
Denizsaçı (mousse de corse) : Deniz kayalarında bulunur. Kuru iken
saç gibi ince, esmer, birbirine girmiş
liflerdir. Deniz bitkileri gibi kokar. Tadı tuzludur.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürür.
Denizüzümü (ephedra campylopoda) : Yurdumuzun hemen hemen her
yerinde yetişen her zaman yeşil, uzun
ömürlü, çalı görünümünde bir bitkidir. Gövdesi incedir. Yaprakları,
gövde üzerine karşılıklı, çapraz şekilde
dizilmiştir. İçeriğinde "efedrin alkoloid" bulunur. 35 kadar türü
vardır.
Faydası : Astım hastalığının şikayetlerini giderir. Terletir. Ateş
düşürür. Romatizma ağrılarını dindirir.
Dereotu (tereotu) : Maydanozgillerden iplik biçiminde yaprakları
olan güzel kokulu bir bitkidir. Sonbahar
aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Mide ve bağırsak gazlarını söktürür. Hazmı kolaylaştırır,
midenin gereği gibi çalışmasını sağlar.
Hıçkırık ve hava yutmayı önler. Sinir zafiyetini giderir. Uyku
verir. Aybaşı kanamalarının kolay olmasını sağlar.
Anne sütünü artırır. İştah açar. Ağız kokusunu giderir. Çocuklardaki
gaz ağrılarını giderir. Yemeklere ve
salatalara tat vermek için konur. Hamileler kullanmamalıdır.
Devedikeni (chardon) : Bileşikgillerden; tarlalarda yetişen 1 metre
kadar boyunda bir bitkidir. İnce ve
çengellidir. Yaşken güzel kokuludur. Kuruyunca bu koku kaybolur.
Faydası : Ateşi düşürür, terletir ve vücuda rahatlık verir.
Devetabanı (phlodentron) : Bileşikgillerden geniş yapraklı, her
türlü toprakta yetişebilen bir bitkidir. Çiçekleri,
yapraklarından önce açar, altın sarısı rengindedir. Hekimlikte
çiçekleri ve yaprakları kullanılır. Çiçekleri
Nisan'da, yaprakları ise, Haziran ve Temmuz aylarında toplanıp,
kurutulur.
Faydası : İdrar söktürür. Ağrıları dindirir. Sinirleri yatıştırır ve
vücuda kuvvet verir. Astım, nefes darlığı, bronşit
ve soğuk algınlığında şikayetleri geçirir. Göğsü yumuşatır, öksürüğü
keser. Nezle ve ciğer iltihabında da
kullanılır. Yaraların iyileşmesinde ve çıbanların olgunlaşmasına
yardımcı olur.
Devekulağı (büyük dulavratotu) : Bileşikgillerden bir çeşit
bitkidir. Yaprakları enli ve yeşildir. Altları sincabi
renktedir. Kökü kalındır. Çiçeklerinde ince, uzun dikenleri vardır.
Kökleri toplanır, ince ince dilimlenip,
kurutulur. Acıdır. Yaprakları da gölgelik bir yerde kurutulur.
Faydası : İdraryollarında biriken kum ve taşların dökülmesine
yardımcı olur. Kanı temizler. Terletir, vücuda
biriken zararlı maddelerin atılmasını sağlar. Romatizma ve nikrisin
şikayetlerini giderir. Vücuda rahatlık verir.
Dişbudak ağacı (fraxinus excelsior) : Zeytingillerden sert keresteli
bir ağaçtır. Boyu 30 metre kadardır.
Yaprakları 9-13 parçalı bir dantela görünümündedir. İlkbahar ve yaz
aylarında kabuğu ve yaprakları toplanıp
kurutulur.
Faydası : Ateşi düşürür, vücuda kuvvet verir. Anne sütünü artırır.
Romatizma ve nikris ağrılarını keser.
Kabızlığı giderir. (kabuğu ise kabızlık yapar, ishali keser) idrar
söktürüp, vücutta biriken zararlı maddelerin
atılmasını sağlar. Mobilyacılıkta da kullanılır.
Dolama otu (paronychia serpilifolia) : Karanfilgiller familyasından
yeşil ve beyaz renkte küçük çiçekleri
bulunan bir çeşit bitkidir. Yaprakları beyazımtırak yeşildir. Kökü
kullanılır.
Faydası : Dolama ve çıbanların tedavisinde kullanılır.
Domates (solanum lycopersium) : Patlıcangillerden bir çeşit
bitkidir. Ürünü için yetiştirilir. Vatanı Meksika ve
Peru'dur. Yabani türünün meyveleri yuvarlak ve kiraz kadar küçüktür.
Domatesin içeriğinde lycopin denilen bir
madde bulunur. A, B, C vitamileri bakımından zengindir. Gövde ve
yapraklarında solanin denilen zehirli bir
alkoloid bulunur.
Faydası : Bol idrar söktürür. Vücutta biriken zehirli maddelerin
atılmasını ve kanın durulmasını sağlar, damar
sertliğini giderir. Romatizma ve nikriste faydalıdır. Safra ve
böbrek taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Üremiyi düşürür. Hazmı kolaylaştırır. Kabızlığı giderir. Mide ve
bağırsakların düzenli bir şekilde çalışmasını
sağlar. Cilde tazelik ve pembelik verir. İsiliği ve mayasılı
giderir. Nasırların sökülmesine yardımcı olur.
Çıbanların olgunlaşmasını sağlar. Arı sokmasında ve yanıkların
tedavisinde faydalanılır. Kansere karşı korur.
Midesi zayıf olanlar, böbrek ve mesanelerinde iltihap olanlar,
suyunu içmelidirler.
Dulaptalotu (daphne mezereum) : Dulaptalotugillerin örnek bir
bitkisi olan bir ağaçcıktır. Yüksek yerlerde
yetişir. Çiçekleri güzel kokuludur. Meyveleri kırmızımtıraktır.
Yaprakçıkları ise, açık yeşildir. Kabukları
kullanılır.
Faydası : Zona tedavisinde faydalıdır.
Dulavrat otu (pıtrak) : Bileşikgillerden; yol kenarlarında ve seyrek
koruluklarda yetişen bir bitkidir. 1-1,5 metre
boyundadır. Kökü ve yaprakları kullanılır.
Faydası : Yapraklarından yapılan ilaçlar, romatizma ve nikris
ağrılarını giderir. Mide iltihaplarını iyileştirir.
Kökünden yapılan ilaçlar ise, deri iltihapları ve egzamanın
tedavisinde ve karaciğer hastalıklarında kullanılır.
Dut (morus) : Dutgillerden yapraklarıyla ipek böceği beslenen bir
ağaçtır. Meyveleri, Beyaz ve kara olur.
Karadut ekşidir. Dutusaresi çıkartılır. Hekimlikte şurubu,
meyveleri, ve yaprakları kullanılır.
Faydası : Beyaz dut yaprakları idrar söktürür. Vücutta biriken suyu
boşaltır. Aç karnına yenen beyaz dut,
Bağırsak solucanlarının düşürülmesini sağlar. Mide ve bağırsakların
düzenli çalışmasını sağlar.
Karadut şurubu pamukçuk hariç diğer ağız ve bademcik iltihaplarını
giderir.
Duvar sarmaşığı (ivy) : Sarmaşıkgiller familyasından; uzun ömürlü,
50 metre kadar boyunda, her zaman
yapraklı, tırmanıcı bir bitkidir. Yaprakları tüysüz ve serttir. Üst
yüzeyleri koyu, alt yüzeyleri ise açık yeşil
renktedir. Meyvesi, siyahımsı mor renktedir. İçeriğinde "hederin"
vardır. Zehirlidir. Ev ilaçlarında
kullanılmamalıdır.
Faydası : Kabızlığı giderir. Kusturur ve aybaşı kanı söktürür.
Haricen kullanılacak olursa, yaraları tedavi eder.
Düğün çiçeği (girit lalesi) : Düğünçiçeğigillerden; 30-60 cm.
boyunda, uzun ömürlü bir bitkidir. Kökleri
ipliksidir. Nisan - Haziran aylarında çiçek açar. Zehirlidir.
Yaprakları çok küçüktür ve üç parçalıdır. Hekimlikte
nadiren kullanılır.
Faydası : Basur memelerinin şikayetlerini giderir.
Ebegümeci (hubbaz)
: Ebegümecigillerden; çiçekleri ilaç, yaprakalrı da sebze olarak
kullanılan ve genellikle
tarla kenarlarında kendi kendine yetişen bir ottur. 20-70 cm.
boyundadır. Yaprkalrı sarmaldır. Mayıs - Ağustos
ayları arasında çiçek açar. Yaprak ve çiçeklerinde fazla miktarda
müsilaj vardır. Yaprak ve çiçekleri
kurutulmadan kullanılır.
Faydası : Göğsü yumuşatır, öksürüğü keser. Mide ve bağırsakların
muntazam çalışmasını sağlar. Kabızlığı
giderir. Mide bulantısı ve kusmaları önler. Ateşi düşürüp, vücuda
rahatlık verir. Boğaz ve bademcik iltihaplarını
giderir. Nezle, bronşit, nefes darlığı tedavisinde kullanılır.
Lapası çıbanların olgunlaşmasını sağlar. Burun
kanamasını durdurur. Dişeti hastalıklarını tedavi eder. Mide
ağrısını keser. Burun tıkanıklığını giderir.
Ebücehil karpuzu (acıhıyar) : Kabakgillerden elma iriliğinde meyvesi
çok acı ve ishal yapıcı bir bitkidir.
İçeriğinde "colocynthine" vardır. Zehirlidir ve 2 gramdan fazlası
öldürebilir. Haricen kullanılır.
Faydası : Romatizma, mafsal ve nikris ağrılarını dindirir.
Kaşıntıları geçirir.
Eğirotu (azakeyeri) : Yılanyastığıgiller familyasından; akarsu
kıyıları ve bataklıklarda yetişen 60-70 cm.
boyunda bir otsu bitkidir. Meyveleri yeşilimsi renktedir. Çiçekleri,
siyahımsı-erguvani renklidir. Tadı mayhoştur.
Faydası : İştahı açar, mide ve bağırsak gazlarını giderir. Mide
ekşimesini geçirir. Mide ülserini iyileştirir , reflü içinde
faydalıdır İdrar
ve adet söktürür. Dişetlerini kuvvetlendirir. Ter söktürür, ateşi
düşürür ve ağrıları dindirir. Kusturur, aksırtır.
Sinirleri yatıştırır. Sarılık ve nikris tedavisinde kullanılır.
Eğreltiotu (nepkrodium filixmas) : Eğreltiotugillerden; kumlu
yerlerde yetişen bir cins bitkidir. Çok çeşidi
vardır. Boyu 120 cm. kadardır. Kökü kalındır. Dışı siyahi, içi
beyazdır. Zehirlidir. Tavsiye edilen miktarı
aşmamak gerekir. Hekimlikte erkek eğreltiotu kullanılır. Gebeler ve
kansızlar kullanamaz.
Faydası : Bağırsak solucanları ve tenyaları düşürür. Memeli basur ve
variste de faydalıdır.
Ekmek ağacı (artocarpus) : Dutgillerden; tropik asya adalarında
yetişen ve her mevsimde mahsul veren bir
bitkidir. Meyveleri ananasa benzer. İçeriğinde bol miktarda nişasta
vardır. Meyve ve yaprakları yenir. Ekmek
yapmak için de kullanılır.
Faydası : Besleyicidir.
Ekşi elma (yabani elma) : Gülgillerden; ormanlarda yetişen bir
ağacın meyvesidir. Meyveleri küçük ve çok
ekşidir. Çiçekleri, açık pembedir.
Faydası : Mide ve bağırsaklardaki gazı boşaltır. Buralardaki
iltihapları giderir.
Elma (malus) : Gülgillerden çiçekleri pembe, oldukça yüksek bir
ağacın meyvesidir. Meyvesi (elma); çoğu
yumruktan küçük ve yuvarlak, kabuğu parlak ve sert, kırmızıdan
yeşile kadar türlü renktedir. Çekirdekleri
ufaktır. Dokusu gevşektir. Kokusu hoş, tadı mayhoş veya tatlıdır.
Amasya, Gümüşhane, Niğde ve Ferik gibi
birçok çeşidi vardır.
Faydası : Sinirleri ve adaleleri kuvvetlendirir. Bedeni ve zihni
yorgunluğu giderir. Hamilelerin bulantı ve
kusmalarını azaltır. Hastalıkların çabuk geçmesini sağlar. İdrar
söktürür, vücutta biriken zararlı maddelerin
atılmasında yardımcı olur. Böbreklerdeki kum ve taşların dökülmesine
yardım eder. Kanı temizler. Kolestrolü
düşürür. Damar sertliği ve kalp krizlerini önler. Kandaki şeker
miktarını düşürür. Kabızlığı giderir. Şeker
hastaları için faydalıdır. Dizanteri ve paratifoda iyileşmeye
yardımcı olur. Öksürüğü keser. Kompostosu ateşi
düşürür. Susuzluğu keser. Uçukları geçirir. Cildin taze ve güzel
kalmasını sağlar. Göz ve kulak ağrılarında da
kullanılır.
Enginar (cynara) : Bileşikgillerden; kökü yıllarca yaşayıp, her
ilkbaharda yeniden süren dikenli bir bitki ve
bunun sebze olarak yenen iri topuz biçimindeki yeşil çiçeğidir.
Killi, kumlu ve rutubetli toprakalarda yetişir. Çok
iyi bir besindir. İçeriğinde "cynarine" vardır.
Faydası : Kandaki üre ve kolestrolü düşürür. İdrar söktürür. Kandaki
şeker miktarını ayarlar. Şeker hastaları için
çok faydalıdır. Bedeni ve ruhi bitkinliği giderir. Vücuda dinçlik
verir. Sinirleri güçlendirir. Damar sertliği ve
kalp hastalıklarını önler. Böbreklerdeki kumların dökülmesine yardım
eder. Karaciğer hastalıklarının çabuk
geçmesini sağlar. Sarılıkta faydalıdır. Romatizmanın şikayetlerini
geçirir. Mide ve bağırsakları temizler. İshali
keser. Emzikli kadınlar, böbreklerinde veya mesanelerinde itihap
olanlar yememelidir.
Ergeç sakalı (çayırmelikesi) : Gülgillerden dalları sağlam ve sert
kırmızımtırak bir bitkidir. Çiçekleri kar
taneleri gibidir ve dalların ucunda toplanmışlardır. Yaz aylarında
toplanıp kurutulur. Bitkinin her yeri kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür, vücutta biriken zararlı maddelerin
atılmasını sağlar. Böbrek mesane ve idrar
yollarındaki iltihapları giderir. Soğuk algınlığını geçirir. Kanı
temizler. Sinirleri yatıştırır. Kalbi kuvvetlendirir.
Nefes darlığı ve astımda faydalıdır. Diş ağrılarını keser. Diş eti
ve boğaz iltihaplarını giderir.
Erik (prune) : Gülgillerden beyaz çiçekli bir ağacın yemişidir.
Erik, çoğu ceviz büyüklüğünde, kabuğu ince,
sarıdan kırmızıya ve mora kadar türlü renkte, tadı mayhoş veya
tatlı, etli, sulu tek ve sert çekirdekli bir yemiştir.
B vitamini bakımından zengindir.
Faydası : Sinirleri kuvvetlendirir. Zihin yorgunluğunu giderir.
Kabızlığı giderir. İdrar söktürür ve vücudun
rahatlamasını sağlar. Karaciğer şişliğini giderir. Böbrekleri
dinlendirir. Kansızlığı giderir. Kalbi kuvvetlendirir.
İştah açar ve hazmı kolaylaştırır. Romatizma, mafsal kireçlenmesi ve
nikriste faydalıdır. Çekirdekleri de,
bağırsak solucanlarını düşürmekte kullanılır.
Eşek kulağı (mayasılotu) : Sığırdiligillerden; çiçekleri beyaz ve
menekşeye çalar renkte, yaprakları neşter
şeklinde bir bitkidir. Mart-Temmuz ayları arasında toplanıp,
kurutulur.
Faydası : Müzmin ishali keser. Nefes darlığını giderir. Göğsü
yumuşatır. Bronşitte faydalıdır. Öksürüğü keser.
Ağız, dil ve boğaz iltihaplarını giderir.
Farekulağı
(güveyotu) : Çuhaçiçeğigillerden; tohumları kuşyemi olarak
kullanılan bitkilerin cins ismidir.
Kokusu güzeldir. Çiçekleri, beyazımtırak erguvan rengindedir.
Dallarının ucunda, küçük demetler halinde
bulunur. Yapraklarının altı tüylüdür. Yaz aylarında toplanıp,
kurutulur. İçeriğinde; terpinol, terpinin vethymol
gibi kokulu maddeler vardır.
Faydası : İştahı açar, vücuda dinçlik verir. Nezleyi keser. Göğsü
yumuşatır, öksürüğü giderir, balgam söktürür.
Diş ağrılarını keser. Sinir bozukluklarını giderir. Görme
zafiyetinde de faydalıdır. Midevi, yatıştırıcı ve spazm
gidericidir. Yaralar için hazırlanan ilaçların bileşiminde vardır.
Fasulye (phaseouls vulgaris) : Baklagillerden; barbunya, çalı,
ayşekadın, horoz gibi birçok çeşitleri olan bir bitki
ve bunun sebze olarak kullanılan yeşil ürünü ve kuru tohumlarıdır.
Faydası : Taze fasulye, bedeni ve zihni yorgunlukları giderir.
Vücudun kuvvetlenmesini sağlar. Pankreas
bezi'nin gereği gibi çalışmasına yardımcı olur. Şeker hastalığını
önler ve kandaki şeker miktarını düşürür. İdrar
tutukluğunu giderir. Albümini düşürür. Böbreklerdeki kum ve taşların
dökülmesine yardımcı olur. Karaciğer
yetersizliğini tedavi eder. Kalbi ve böbrekleri kuvvetlendirir. Kalp
çarpıntılarını giderir. Zehirlenmelerden sonra
yenilecek olursa; çabuk iyileşmeyi sağlar. Fasulye pişirilirken,
pişirme suyunu en azından 2-3 kere değiştirmek
gerekir.
Fesleğen (reyhanotu) : Ballıbabagillerden; yaprakları güzel kokan
bir çeşit süs bitkisidir. Akfesleğen,
hindfesleğeni, yabanifesleğen, yerfesleğeni gibi çeşitleri vardır.
Faydası : Öksürüğü keser. Hazımsızlığı giderir. Baş dönmesini
durdurur. Zafiyeti giderir. Arı sokmasında
faydalıdır. Ağız yaralarını tedavi eder. Fesleğen kokusu; sivrisinek
ve tahtakurusu gibi haşaratı kaçırır.
Fındık (corylus avellana) : Palamutgillerden; kuzey yarımküresinin
ılık yerlerinde ve yurdumuzun en çok
Karadeniz Bölgesinde yetişen ufak bir ağaçtır. Meyvesi (Fındık),
sert bir kabuk içindedir. İçeriğinde nişasta ve
yağ vardır.
Faydası : Bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Vücuda kuvvet verir.
Nekahat devresinin çabuk geçmesini sağlar.
Hamilelere de faydalıdır. Dövülmüş yenirse öksürüğü keser. Varise
faydalıdır. Fındıkyağı, böbrek ağrılarını
giderir. Kum ve taşların düşürülmesinde yardımcı olur. Bağırsak
solucanlarını düşürür. Sarada da faydalıdır.
Mideleri hasta olanlar, damar sertliği ve yüksek tansiyondan şikayet
edenler, çok az yemelidirler.
Filiskin (yarpuz) : Akdeniz bölgesinde yetişen, tüylü 10-50
santimetre boyunda, kuvvetli kokusu olan bir
bitkidir. Yaprakları kısa saplı olup, oval şeklindedir. Çiçekleri
morumsu pembelidir. İçeriğinde uçucu yağ vardır.
Faydası : Mide ağrısını keser. Kusma ve bulantıyı önler.
İktidarsızlığı giderir. Vücudun dinç kalmasına yardımcı
olur.
Frenkmaydanozu (chervil) : Maydanozgillerden ıtırlı bir bitkidir.
Birçok çeşidi vardır.
Faydası : İdrar ve aybaşı kanı söktürür. Basur memelerinin verdiği
şikayetleri giderir. Suyuyla kirpiklere
kompress yapılırsa, uzamalarını sağlar.
Frenküzümü (ribes rubrum) : Taşkırangillerden; bir çalıdır. Yemişi
uzun salkım şeklinde olup, taneler, ufak ve
kırmızıdır. Tadı mayhoştur. 150 kadar türü vardır. Daha çok şurubu
yapılarak kullanılır. İçeriğinde organik
asitler vardır.
Faydası : İştah açar, hazmı kolaylaştırır. İdrar söktürür, vücuda
rahatlık verir. Böbreklerdeki taşların
düşürülmesine yardımcı olur. Karında toplanan suyu söker. Karaciğer
şişliğini giderir. Sarılığı giderir.
Romatizma ve mafsal kireçlenmelerinde de faydalıdır. Sindirim
yollarındaki iltihapları temizler. Şurubu, çok
besleyicidir.
Funda (süpürgeotu) : Fundagillerden; çiçekleri kırmızımtırak mor ve
çan şeklinde olan bir bitkidir. İşlenmemiş
topraklarda yetişir. Çalı görünümündedir. Süpürge çalısı da denilen
bu bitkinin kökünden ağızlık; dallarından da
kaba süpürge yapılır. Çiçekleri, Ağustos ayından itibaren toplanıp,
kurutulur.
Faydası : İshali keser, idrar söktürür. Böbrek kum ve taşlarının
düşürülmesine yardımcı olur. Nikriste de
faydalıdır. Anne sütünü artırır. Lapası, ağrıları keser. Zeytinyağı
ile hazırlanan merhemi, çıban ve egzamada
faydalıdır.
Gelincik (poppy) :
Yazın kırlarda yetişen ve gelincikgillere örnek olarak alınan bir
çeşit çiçekli bitkidir. Çoğu
kırmızı renklidir. Yaz aylarında toplanıp, gölgede temiz bir kağıt
üzerine serilerek kurutulur. İçeriğinde rheadine
vardır. Kokusu hoş değildir. Tadı da acıdır.
Faydası : Nefes darlığı, astım, bronşit ve göğüs nezlesinde rahatlık
sağlar. Boğmacayı keser. Kan tükürme ve
kan kusmayı keser. Uykusuzluk sorunu için faydalıdır.Yanıkları
iyileştirir. Yılancık da faydalıdır.
Gezağacı (fraxinus ornus) : Ege ve Akdeniz'in sahil kısımlarında
yetişen bir çeşit dişbudak ağacıdır. Sarı boya
elde etmekte ve kudret helvası yapmakta kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür ve kabızlığı giderir.
Gözlükotu (gözotu) : Kırlarda kendiliğinden yetişen bir çeşit
bitkidir. Yaprakları dantela şeklindedir. Çiçekleri;
ufak, beyazımtırak, mavi ve kırmızı benekli olup, yapraklarının
ortasındadır. Çiçekleri, yaz aylarında toplanıp,
kurutulur.
Faydası : Göz nezlesi ve göz iltihaplarını iyileştirir. Mide ve
bağırsak gazlarını giderir.
Greyfurt (altıntop) : Turunçgiller familyasından; bahçelerde
yetiştirilen bir ağaç ve meyvesidir. Meyvesi,
portakaldan daha iri, kanarya sarısı renginde, tadı hafif acımsı ve
ekşidir. İçeriğinde C vitamini vadır.
Faydası : İştah açar. Karaciğerin normal çalışmasını sağlar. Safra
ifrazatını arttırır. Hazmı kolaylaştırır. İdrar
tutukluğunu giderir, bol miktarda idrar söktürür. Vücutta biriken
suyu ve zehirli atıkları atar. Kanı temizler.
Bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Felç ve kanamaları önler.
Akciğer ve göğüs hastalıklarında faydalıdır.
Gül (rosa) : Gülgillerin örneği olan bitki ve bunun çiçeğidir. Bir
çok çeşidi vardır. Bunlar; kokusu, rengi, şekli,
iriliği ve ufaklığı bakımından birbirinden ayrılır. En çok görülen
çeşitleri; sarı gül, van gülü, yediveren gülü,
Yabani gül ve Şam gülüdür. Pembe gülün taze çiçeklerinden gülsuyu ve
gül esansı elde edilir. İçeriğinde
geraniol, rodinol, eugenol, citronel ve feniletilalkol vardır.
Hekimlikte çiçeklerinin renkli yaprakları kullanılır.
Bunlar, gonca halindeyken toplanıp, sıcak bir yerde kurutulur ve
ışık almayan kutularda saklanır.
Faydası : Antiseptik olarak kullanılır. İshali keser. Boğaz ve
bademcik iltihaplarını giderir. Göz kanlanmaları ve
göz nezlelerinde faydalıdır. Ayrıca krem ve parfümeri sanayiinde
kullanılır.
Gülhatmi (althaea rosa) : Ebegümecigillerden; yaprakları geniş ve
yuvarlak, çiçekleri büyük ve türlü renklerde
olan bir süs bitkisidir.
Faydası : Balgam söktürür. Vücuda rahatlık verir nezle ve öksürükten
kaynaklanan şikayetleri giderir. Boğaz,
bademcik ve diş eti iltihaplarını tedavi eder. Bağırsak
iltihaplarını giderir.
Günlük (buhur) : Tropik bölgelerde yetişen sığala ağacından elde
edilen reçinedir.
Faydası : Nefes darlığını giderir, vücuda rahatlık verir Tütsü
olarak kullanılır.
Güvercinkökü (jatrorrhiza palmata) : Jatrorrhiza palmata adlı
bitkinin köküdür. İçeriğinde kolombin ve
barberin denilen maddeler vardır. Tadı acıdır.
Faydası : İshali keser. İştahı açar. Mideyi kuvetlendirir. Fazla
kullanıldığı takdirde, mide ve bağırsaklara zarar
verir.
Güveyfeneri (gelinfeneri) : Patlıcangillerden; kireçli topraklarda
yetişen bir çeşit bitkidir. Çiçekleri pembebeyazdır.
Yemişleri kiraza benzer. Terkibinde C vitamini vardır. Lezzeti
acımtıraktır. Meyveleri Eylül - Ekim
aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : İdrar ve ter söktürür. Karında toplanan suyu boşaltır.
Böbrek taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Sarılıkta da faydalıdır.
Güzelavratotu (belladon) : Patlıcangillerden; kireçli topraklarda
yetişen 180 santimetre kadar boyunda, birkaç
sene yaşayan nahoş kokulu bir bitkidir. Meyveleri kiraz gibi
yuvarlak ve siyah renktedir. İçeriğinde Atropin
vardır. Zehirlidir. Ev ilaçlarında kullanılmaması gerekir.
Faydası : Hekimlikte ağrıları dindirmek için kullanılır. Mide ve
bağırsak hastalıkları, astım, beyin hastalıkları,
kalp hastalıkları ve sinir hastalıklarında kullanılır.
Hanımeli (lonicera
caprifolium) : Hanımeligillerin örneği olan, ilkbaharda güzel kokulu
çiçekler açan bir süs
bitkisidir. Çiçekleri, kabuğu ve yaprakları kullanılır. 100 kadar
türü vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Karaciğer hastalıklarında faydalıdır.
Müzmin bronşitte rahatlık sağlar. Nefes darlığını
giderir. Öksürüğü keser. Nikriste de kullanılır.
Hardal (sinapis) : Turpgillerden bir çeşit bitkidir. Vatanı Akdeniz
bölgesidir. Sarı veya beyaz çiçeklidir.
Tohumlarında eterik yağ vardır. İki çeşidi vardır. Siyah hardal:
Çiçekleri sarı, meyvesi dört köşeli, kısa ve
sivridir. Hekimlikte; göğüs hastalıklarında kullanıllır. Beyaz
hardal : Soluk kırmızı veya beyaz çiçeklidir.
Taneleri, siyah hardalınkinden daha büyüktür. Hekimlikte; daha
ziyade siyah hardal tohumu kullanılır. Tesirli
maddesi "potasium mironat" ve "sinigrin"dir. Hardal ruhu : Ilık
suya, dövülmüş hardal tohumu konularak elde
edilir. Çok tahriş edici bir maddedir. Deriyi kızartır ve yakar.
Hardal kağıdı : Hardal tozunun, kauçuk mahlülü aracılığıyla kağıda
yapıştırılması suretiyle elde edilir. Bu kağıt
ılık su ile ıslatılıp, hardallı tarafı cilde tatbik edilir.
Hardal banyosu : Temiz bir tülbentin içine 150 - 500 gram hardal
tozu konur. Çıkın yapıldıktan sonra banyo
suyuna konur. Hardal kağıdı, keten tohumu lapası veya hardal banyosu
10-15 dakikadan fazla tatbik
edilmemelidir.
Faydası : Beyne veya akciğerlere kan hücum etmesi hallerinde
faydalıdır. Bronşit ve zatürreeden doğan
şikayetleri giderir. İç organlarda biriken kanı dışarı çeker.
Sofrada kullanılan hardal ise hazmı kolaylaştırıp,
kabız olmayı önler.
Hasırotu (saz) : Hasırgiller familyasından; düz ince uzun, dayanıklı
olan yaprakları; minder ve yastık gibi
şeyleri doldurmaya, hasır örmeye yarayan bir sazdır. Bataklıklarda
yetişir.
Faydası : Bağırsak solucanlarının düşürülmesinde yardımcı olur.
Haşhaş (papaver) : Gelincikler familyasından bir çeşit bitkidir. Baş
kısmından afyon, tohumlarında da haşhaş
yağı çıkarılır. Afyon, haşhaş meyvelerinin özel bıçakla çizilmesi
sonucu akan, süte benzer sıvının güneşte
katılaşmış ve esmerleşmiş şeklidir. İçeriğinde morfin, kodein,
tebain, papaverin, narkotin gibi maddeler vardır.
Uyuşturucudur, zehirlidir. Ev ilaçlarında kullanılmaması gerekir.
Faydası : Hekimlikte; ağrı ve sancıları giderici ve ishal kesici
olarak kullanılır.
Hatmi (althaea officinalis) : Ebegümecigillerden; büyük, yuvarlak,
yumuşak yapraklı ve uzun köklü bir bitkidir.
Çiçekleri beyazımsı mor veya pembedir. Hekimlikte kökü ve yaprakları
kullanıllır. İçeriğinde fazla miktarda
müsilaj vardır. Çiçekleri Temmuz ve Ağustos aylarında, kökleri ise
Sonbahar aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Nezle ve bronşitin sebep olduğu şikayetleri giderir. Ağız,
boğaz ve diş eti iltihaplarını iyileştirir.
Bağırsak iltihaplarını giderir. Sancıları dindirir. Dövülmüş hatmi
taneleri, vücuda sürülecek olursa, sivrisinek ve
böcek sokmalarını önler.
Havacıva (alkanna tinctoria) : Hodangiller familyasından; Akdeniz
bölgesinde yetişen bir bitkidir. Çiçekleri
mavidir. Köklerinin iç tarafı sarı, öz kısmı ise kırmızımtırak
renktedir. Kökünden boya elde edilir.
Faydası : Ağrıları giderir. Bağırsak hastalıklarında faydalıdır.
Havlıcan (alpinia) : Zencefilgillerden, ıtırlı bir bitkidir. Doğu
Asya'da yetişir. Kök sapları baharat olarak
kullanılır. İçeriğinde "Alpinol" ve "Alpinin" gibi maddeler vardır.
Faydası : İştah açar. Tükürük ifrazatını artırır. Göğsü yumuşatır.
Vücudun güçlenmesini sağlar. Mide, bağırsak
gazlarını önler. Mideyi kuvvetlendirir. Hava yutmayı önler. Grip ve
soğuk algınlıklarında vücudun ısınmasını
sağlar. Baş ağrısı ve baş dönmelerini dindirir. İdrar söktürür.
Romatizma ve nikrisin şikayetlerini hafifletir.
Havuç (daucus carota) : Maydanozgillerden; uzunca koni şeklinde ve
etli olan kökünden dolayı sebze olarak
yetiştirilen bir çeşit bitkidir. İçeriğinde şeker, A vitamini ve
karotin vardır.
Faydası : Müzmin kabızlığı giderir. Çocuk ishallerini keser.
Bağırsak iltihaplarını giderir. Mide ve bağırsak
kanamalarını keser. Kansızlığı giderir. Cilde canlılık verir. Anne
sütünü artırır. Cilt ve göz hastalıklarını önler.
Böbrek ağrılarını dindirir. Vücuda kuvvet verir. Astım, bronşit, ses
kısıklığında göğsü yumuşatır, rahatlık verir.
Veremde de faydalıdır. Mide ve onikiparmak ülserinde şikayetleri
giderir. Kalp hastalıkları ve damar sertliğinde
faydalıdır. İdrar ve bağırsak gazlarını söktürür. Aybaşı halinin
muntazam ve ağrısız olmasını sağlar. Diş etlerini
kuvvetlendirir. Yüz ve boyun kırıklıklarını giderir. Görme gücünü
artırır.
Hayıt (ayıt) : Mineçiçeğigiller familyasından; batı ve güney
Anadolu'da yetişen bir ağaçtır. Haziran - Temmuz
aylarında mor renkli çiçekler açar. Dalları ve yapraklarında, uçucu
ve sabit yağ, tanen, sineol, şekerleri kristalize
maddeler ve bir glikozit vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Sancıları keser. Aybaşı kanamalarını
düzenler. Anne sütünü artırır. Hazımsızlığı
giderir. Karın ağrısını ve ishali keser. Ayak şişlerini indirir.
Akrep ve arı sokmalarında faydalıdır.
Helvacıkabağı (kestanekabağı) : Kabakgillerden tatlısı yapılan bir
çeşit kabaktır. Yaprakları uzun ve büyüktür.
Çekirdekleri yoktur. Ev ilaçlarında çekirdekleri kullanılır.
Faydası : Bağırsak kurtlarının düşürülmesinde yardımcı olur.
Hercaimenekşe (viola tricolor) : Sarı, mor, mavi çiçekleri olan bir
çeşit menekşedir. Boyu 20 cm kadardır.
Faydası : İdrar söktürür. İdraryollarındaki iltihapları giderir.
Cilt hastalıkları ve özellikle egzamada faydalıdır.
Öksürüğü keser. Damar sertliği ve sarılıkta da kullanılır.
Hıyar (salatalık) : Kabakgillerden bir çeşit bitkidir. Yemiş gibi
yenen veya salatası yapılan, gevrek, serinletici
ve suluca yemişine de hıyar denir. Terkibinde A ve C vitamini
vardır. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Vücut yorgunluğunu giderir. Romatizma ve
mafsal ağrılarında faydalıdır. Susuzluğu
keser. Kandaki şeker miktarını düşürür. İnsülin ihtiyacını karşılar.
Ter bezlerinin düzenli çalışmasını sağlar. El,
yüz, boyun kırışıklıklarını ve lekeleri giderir. Cilde güzellik
verir.
Hiyarşembe (hindhıyarı) : Baklagillerden leguminoseae denilen büyük
ağaçların meyvesidir. Doğu Hind, Antil
ve Brezilya'da yetişir. Meyvesi siyahtır ve silindiriktir.
Terkibinde şeker, pektin, zamk, tanen ve esans vardır.
Faydası : Kabızlığı önler, fazlası müshildir.
Hindiba (güneğik) : Hindiba familyasının örnek bitkisidir. Çiçekleri
sarıdır. Yaprakları az ve küçüktür. Sapı
yoktur. Kökü uzundur. Kökünün dışı beyaz, içi esmer renktedir.
Sütlü, acı bir suare ifraz eder. Yaprakları
haşlanıp, salata gibi yenir. Kökü de, dövülerek kahve yapılır veya
kahveye karıştırılır. Lezzeti mayhoşumsudur.
Ak ve kara olmak üzere iki çeşidi vardır. Hekimlikte yaprakları ve
kökü kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür. Egzama, güneş yanıkları, akrep ve arı
sokmasında faydalıdır. Balgam söktürür. Nikris
ağrılarını dindirir. Böbreklerdeki kumların dökülmesine yardımcı
olur. Vücuda kuvvet verir.
Hindistancevizi (cocos nucifera) : Tropikal bölgelerde yetişen,
hurma cinsinden bir çeşit ağacın yemişidir.
Portakaldan büyüktür. Kabuğu çok serttir. İçinde sütümsü bir sıvı
vardır. Yemişin içinde kabuğuna bitişik yağlı
ve nişastalı eti vardır. Büyük ve Küçük olmak üzere iki çeşidi
vardır. Hekimlikte küçükleri kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür. Böbreklerdeki kum ve taşların
düşürülmesine yardımcı olur. Mide ağrılarını giderir.
Hindyağıağacı (genegerçekotu) : Sütleğengillerden bir ağaçtır.
Tohumlarından hindyağı çıkarılır. Hindyağı
berrak, renksiz veya soluk sarı renkli, koyu kıvamlıdır. Kokusu yok
denecek kadar azdır. Lezzeti hafif ve biraz
tahriş edicidir. Etkili maddesi Ricinoleik asittir.
Faydası : Müshildir. Kabızlığı giderir. Saçkıranda faydalıdır.
Lavmanlarda da kullanılır. Saçların dökülmesini
önler.
Hodan (borage) : Hodangiller familyasından mavi beyaz çiçekli bir
bitkidir. Hekimlikte çiçekleri ve kökü
kullanılır. İçeriğinde müsilaj ve madeni tuzlar vardır.
Faydası : Öksürüğü keser, balgam söktürür. İdrar zorluğunu giderir.
Horasani (semen-contra) : Bileşikgiller familyasından
"Compositae"nin açılmamış çiçekleridir. Halep,
Türkistan, Buhara ve Volga nehri etrafında yetişir. Hekimlikte
sarımtırak esmer renkli ve küçük tohuma benzer
çiçek başları ile diğer kısımları kullanılır. Kokusu anasona benzer.
Tadı acı, yakıcı ve fenadır. Etkili maddesi
Santonin'dir.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürür.
Hurma (şecere-i temir) : Hurmagiller familyasından sıcak ülkelerde
yetişen bir ağacın meyvesidir. Ağacın boyu
30 metre kadardır. Gövdesi sütun biçimindedir. Yaprakları büyük ve
dilimlidir.
Faydası : Bedeni ve zihni gelişmeyi sağlar. Besleyicidir. Kansere
karşı koruyucudur. Zihni yorgunluğu giderir.
Anne sütünün, bol ve besleyici olmasını sağlar. Boğaz ağrılarını
keser. Bronşit, öksürük ve soğuk algınlığının
şikayetlerini giderir. Kemik hastalıklarında faydalıdır.
Hünnap (çiğde) : Ayrı çanakyapraklı ikiçeneklilerden bir ağaç ve bu
ağacın verdiği kırmızı kabuklu, sert
çekirdekli, iri zeytin biçim ve büyüklüğünde bir yemiştir. Güz'ün
olgunlaşır. Çiçekleri küçük ve yeşilimsidir.
Meyveleri ise tatlımsıdır.
Faydası : Öksürüğü keser. Balgam söktürür. Vücuda rahatlık verir.
Hüsnüyusuf (guguçiçeği) : Karanfilgiller familyasından bir çeşit süs
bitkisidir.
Faydası : Mide üşütmesinden doğan şikayetleri giderir.
İktidarsızlıkta da faydalıdır.
Ihlamur (tilia) :
Ihlamurgiller familyasından; kerestesi güzel, bir gölge ağacı ve
bunun kurutularak çay gibi
haşlanıp içilen güzel kokulu çiçeğidir. Temmuz ve ağustos aylarında
toplanıp, kurutulur. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : Sinirleri kuvvetlendirir, sinir bozukluğunu giderir. Uyku
verir. Kan dolaşımının normal olmasını
sağlar. Kansızlığı giderir. Kalp kifayetsizliğinde faydalıdır. Damar
kireçlenmesini önler. Böbrekleri ve mesaneyi
temizler. İdrar söktürür. Kum döker, taş oluşmasını önler. Ter
söktürür. Grip ,Nezle ve soğuk algınlığının şikayetlerini
giderir.Grip ,Nezle ve soğuk algınlığında ıhlamur aynı zamanda
vücudun direncinide arttırır. Göğsü ve bronşları yumuşatır.
Mide ifrazatını artırır. Balla karıştırılıp içilirse, mide ülserine
faydalıdır.Kabızlığı ve bağırsak spazmını giderir. Boyun
ve yüze güzellik verir. Burkulma ve ezilmelerde ağrıyı keser. Saç
dökülmesini önler.Strese karşı ıhlamur çay olarak
sakinleştirici etkiye sahiptir , içine eklenecek karanfil hem bu
etkiyi arttırır hem daha kokulu bir tad verir.
Isırgan (urtica urenus) : Isırgangillerden ilkbaharda yetişen, her
tarafı sert tüylerle kaplı bir büyük ottur.
Tüylerinin içeriğinde formik asit vardır. Sürüldüğü yeri kaşındırır
ve yakar. Tohumları da kullanılır.
Faydası : Dıştan tatbik edildiği zaman, iç organlarda biriken kanı
çeker. Romatizma ve mafsal ağrılarını dindirir.
Burun kanamasını keser. Egzamanın şikayetlerini giderir. Aybaşı
kanamalarının düzenli olmasını sağlar. Böbrek
kumlarını döker. Balgam söktürür. Haricen tatbik edildiği zaman,
dalak hastalıklarına ve çıbanlara da faydalıdır.
Ispanak (spinacia oleracea) : Ispanakgiller familyasından; kış
sebzesi olarak yetiştirilen bir bitkidir. İçeriğinde
demir, vitaminler ve enzimler bulunur.
Faydası : Vücudun dayanıklılığını artırır. Kansızlığı ve gelişme
bozukluğunu giderir. Soğuk algınlığına karşı
korur. Kalp ve gelişme bozukluğunu giderir. Kalp adalelerini
kuvvetlendirir. Ruhi çöküntünün sıkıntılarını
giderir. Kan miktarını artırır. Ağız, boğaz ve göğüs hastalıklarında
faydalıdır. Kanser ve veremden korur.
Hamilelerde faydalıdır. Doğacak bebeğin güçlü olmasını sağlar. Yara,
yanık ve dolamada da faydalıdır. Dişlerin
çürümesini önler. Şişmanlık ve şeker hastalığına da faydalıdır.
Itır (çobaniğnesi) : Sardunyagillerden, yaprakları güzel kokulu,
çiçekleri türlü renklerde bir süs bitkisidir.
Kumlu topraklarda yetişir. Yeşil kısımları tüylü ve oyalıdır.
Çoğunun çiçekleri beyaz veya pembedir. Losyon
yapımında kullanılır.
Faydası : Cildi güzelleştirir. İshali keser. Boğaz ağrılarını
giderir. Mide ve bağırsak gazlarını söktürür. Nikriste
de faydalıdır.
İ
İnciçiçeği (mayısçanı) : Zambakgillerden, ok biçimindeki yaprakları
arasında ince bir sap üzerinde küçük çan
biçiminde beyaz çiçekler açan bir süs bitkisidir. Boyu 20 cm
kadardır. Çiçekleri beyazdır ve üzüm salkımı
şeklindedir. Yemişleri küçük ve kırmızıdır. Kokusu çok güzeldir.
Faydası : Kalp hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Çarpıntıyı
keser. Kalp hastalığından kaynaklanan suyu
söktürür. Ev ilaçlarında kullanılmaz.
İncir (yemiş) : Dutgillerden asıl vatanı Akdeniz kıyıları olan
yaprakları geniş ve dilimli bir ağacın meyvesidir.
Armut biçiminde ve büyüklüğünde yumuşak, çekirdekleri darı şeklinde
tatlı bir yemiştir.
Faydası : Bağırsakları yumuşatır. Kabızlığı giderir. Mide
tembelliğini tedavi eder. Vücudu ve sinirleri
kuvvetlendirir. Enerji verir. Nekahat devresini kısaltır. Bronşit,
öksürük ve boğaz ağrılarında faydalıdır.
Bronşları yumuşatır. Çıbanların olgunlaşmasını sağlar. Lapası, yanık
ağrılarını keser. Dallarından akan süt, nasır
ve siğilleri giderir. Basurda faydalıdır. Nezle ve sıtmada da
kullanılır.
İtüzümü (köpeküzümü) : Patlıcangillerden; ormanlarda yetişen bir
bitkidir. Çiçekleri beyaz, meyveleri parlak
siyahtır. Meyvesi, yaprakları ve çiçekleri kullanılır. Ev
ilaçlarında çok dikkatli kullanılması gerekir.
Faydası : Romatizma ve mafsal ağrılarını keser. Aybaşı
düzensizliğini ve rahim hastalıklarını giderir.
İzlandalikeni (izlandayosunu) : Dağlarda ve ormanlardaki kayalar
üzerinde bulunur. Zeytinyeşili renginde,
dantel gibi tırtıllı parçalar halindedir. Yaz aylarında toplanıp
kurutulur. Müsilajlı ilaç yapmakta kullanılır.
İçeriğinde "Lichenin", "Dekstrolikenin" ve "Cetrarin" vardır.
Faydası : Göğsü yumuşatır, öksürüğü keser. Bağırsak bozukluğunu
giderir, ishali keser. Nefesdarlığını giderir.
Bronşitin sebep olduğu şikayetleri giderir. Veremde faydalıdır.
Şeker hastalarına ekmek yapmakta da kullanılır.
İğde (elaeagnus) : İğdeciler familyasının örneğidir. Yemişi,
kızılcık biçimindedir. Derisi sert ve sarı, eti beyaz
un halinde mayhoş ve burukçadır. Yaprakları tüylüdür. 10 kadar türü
vardır.
Faydası : Bağırsak bozukluklarını ve ağız pasını giderir.
Kabak (cucurbita)
: Kabakgiller familyasından, meyvası sebze olarak kullanılan, otsu
bir bitki cinsidir. Kökü
saçak şeklindedir. Gövdesi sürüngen, köşeli, ince ve çok uzundur.
Üzerinde sert ve kısa tüyler bulunur.
Yaprakları büyük, kaba, tüylü; çiçekleri sarıdır. Meyvesi, etli ve
suludur. İçinde kabak çekirdeği denilen pek çok
tohum vardır.
Faydası : İdrar söktürür ve idrar tutukluğunu giderir. Böbrek ve
mesane iltihaplarını temizler. Prostattan doğan
şikayetleri giderir. Mide ve bağırsaklara yumuşaklık verir,
kabızlığı giderir. Basuru olanlar için faydalıdır.
Yüksek tansiyonu düşürür. Göğsü yumuşatır, öksürüğü keser.
Helvacıkabağının çekirdekleri bağırsak kurtlarının
düşmesine yardımcı olur. Lapası dıştan tatbik edilecek olursa boğaz
ağrılarını ve kadınlarda görülen akıntıyı
keser.
Kabakulakotu (venüsçiçeği) : İkiçeneklilerden; 70-80 cm boyunda ince
saplı tırmanıcı bir bitkidir. Çiçekleri
koyu kahverengidir. Kokusu pistir.
Faydası : İdrar söktürür. Aybaşı kanamalarının düzenli olmasını
sağlar.
Kafuru (kafur) : Tabiatta, bir çok bitkide bulunur. Tıpta kullanılan
kafuru "Japonya Kafuru"dur. "Cinnamomun
Camphorea" ağacının odunu, su buharıyla distile edilerek elde
edilir. Kafuru renksiz, şeffaf, billuri yapılı, gevrek
parçalarıdır. Kokusu hususi ve keskin, lezzeti sonradan serinlik
veren acı ve yakıcıdır. 204 santigrat derecede
kaynar. Adi sıcaklıkta uçar. Suda çok az erir. Alkolde, eterde,
kloroformda, benzolde ve yağlarda çok erir.
Faydası : Kan dolaşımını kuvvetlendirir. Beyni ve sinirleri uyarır.
Kalp yetersizliğini giderir. Solunum sistemini
uyarır. Bronşların ifrazatını arttırır. İspirto ile karıştırılmış
kafuru, ağrıları ve kepeklenmeyi keser. Akciğer
hastalıklarında faydalıdır. Ateşli hastalıklarda, uyuşturucu
maddelerde zehirlenmelerde ve gece terlemelerinde de
kullanılır. Tıpta kafurulu yağ, kafurulu ispirto gibi terkipler
kullanılır.
Kahkahaçiçeği (çitsarmaşığı) : Çitsarmaşığıgiller familyasından,
uçları mavi çizgili beyaz çiçekler açan bir
çeşit sarmaşıktır.
Faydası : Kabızlığı giderir. Hazmı kolaylaştırır.
Kahve (coffea) : İkiçenekliler sınıfının, kökboyasıgiller
familyasından, vatanı Afrika olan, fakat Asya ve
Amerika'nın tropik bölgelerinde yetiştirilen, 20 kadar çeşidi olan
bir ağaçtır. En çok bilineni Arabistan
kahvesi'dir. 7-8 metre boyunda bir ağaçtır. Yaprakları sivri uçlu
olup, kenarları dalgalıdır. Çiçekleri beyaz ve hoş
kokuludur. Meyvesi kiraza benzer; içinde ince iki çekirdek bulunur.
Her çekirdeğin içinde aynı şekilde bir tohum
vardır. Tohumlarında, kafein alkoloidleri vardır.
Faydası : Kandolaşımını sağlar. Uykuyu kaçırır, düşünmeyi
kolaylaştırır. Yarımbaş ağrılarını dindirir.
Uyuşturucu maddelerle zehirlenmelerde faydalıdır. Boğmaca öksürüğünü
keser. Nikris ağrılarını teskin eder.
Tansiyonu yüksek olanların kahve içmemesi tavsiye edilir. Ayrıca
fazla miktarda içildiğinde uykusuzluk, sinir
bozukluğu ve çarpıntı yapar.
Kakao (hindbademi) : İkiçenekliler sınıfının sterculiaceae
familyasından, vatanı tropik Amerika olan bir ağacın
meyvesidir. Kakao ağacı 4-10 metre boyundadır. Yaprakları
derimsidir. Çiçekleri her mevsimde açar.
Meyvelerinin içinde kestane büyüklüğünde tohumları vardır.
Tohumlarının içeriğinde teobromin denilen
alkoloid vardır. Bu madde uyarıcıdır. Tohumlarından kakao yağı
çıkarılır. Kozmetik sanayiide ve eczacılıkta fitil
yapmakta kulanılır. Tohumlarının yağı alındıktan sonra elde edilen
kakao tozuna çikolata denir.
Faydası : Uyarıcı, iştah açıcı ve kuvvet vericidir. İdrar söktürür.
Vücuttaki zehirlerin dışarı atılmasını sağlar.
Böbrek iltihaplarını giderir. Fazla içildiği takdirde çarpıntı ve
baş ağrısı yapar.
Kakule (cardamon) : İkiçenekliler sınıfının, zencefilgiller
familyasından bir bitkidir. Hindistan'da ve Asya'nın
sıcak bölgelerinde yetişir. Meyvesi 1-2 cm boyunda bir kapsüldür.
İçinde birbiri üzerine oturan siyah, prizmatik
tohumları vardır. Meyveler tamamen olgunlaşmadan toplanır.
İçeriğinde sineol, terpineol ve asetat vardır.
Faydası : Ferahlık verir. İştah açar. Mide rahatsızlıklarını ve
gazları giderir. Vücuda rahatlık verir.
Kanaryaotu (senecio) : Bileşikgiller familyasından bir bitki
cinsidir. Adikanaryaotu denilen çeşidi, bütün yıl
boyunca çiçek açan 10-40 santimetre boyunda bir veya iki yıllık otsu
bir bitkidir. Çiçekleri küçük silindir
şeklindedir. Meyvelerinin içeriğinde uçucu yağ, tanen, reçine,
inulin vardır. Köklerinde ise; "Senecin" ve
"Senecionin" adlı iki alkoloid bulunur.
Faydası : Aybaşı kanamalarını düzenler. Aybaşı ağrılarını keser.
Bağırsak kurtlarını düşürür. İshal, dizanteri ve
kanamalarda faydalıdır. Yaraları iyileştirir. Romatizma ağrılarını
keser.
Kantaron (kantariyyon) : İkiçenekliler sınıfının, bileşikgiller
familyasından, bütün dünyada, özellikle ılıman
bölgelerde yaygın olan çok yıllık veya bir yıllık bitkidir. Kırmızı,
sarı, mavi ve nadiren beyaz çiçekli olanı
bulunur. Kökü acıdır. Bu türüne "Büyük Kantaron" da denir.
Çoğunlukla kökü kullanılır. Yaz aylarında toplanıp
kurutulur.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Ateşi düşürür. İştah açar, hazmı
kolaylaştırır. İshali keser. Nekahat devresini
kısaltır. Nezle ve bronşite faydalıdır. Öksürüğü keser. Mide
ağrılarını dindirir. Yaraların iyileşmesinde yardımıcı
olur. Astım, mide ülseri, midede asit fazlalığı, akciğer
hastalıkları, damar sertliği ve sinir iltihaplarında da
faydalıdır.
Karaağaç (ulmus) : İkiçenekliler sınıfının, karaağaçgiller
familyasından, kışın yaprak döken, bir çeşit orman
ağacıdır. Yaprakları kısa saplı, kenarları çift dişlidir. Çiçekleri
salkım şeklindedir. Odunu iyidir. Hekimlikte
kabukları kullanılır.
Faydası : Ağrıları keser. Yara ve bereleri tedavi eder. Yaprakları
kaynatılıp, içilecek olursa kandaki şeker
miktarını düşürür.
Karabaşotu (lavadula stoechas) : Ballıbabagiller familyasından, bir
veya çok yıllık otsu yahut dip kısmı odunsu
bir bitkidir. Ezildiği zaman çok kuvvetli ve hoş olmayan bir koku
çıkarır. Çiçekleri mavi veya menekşe
rengindedir. Bir türünden karabaşyağı denilen bir esans çıkarılır.
Yurdumuzda alçak makilerde bulunur.
Faydası : Ağrıları geçirir. Kalbe kuvvet verir. Damar sertliğinde
faydalıdır. Balgam söker. Sara ve beyin
hastalıklarında kullanılır. Uyuşukluğu giderir, zindelik verir.
Karabiber (dar-i fülfül) : İkiçenekliler sınıfının, karabibergiller
familyasından, vatanı Doğu Hindistan olan,
yaprak dökmeyen tırmanıcı bir bitkidir. Yaprakları yürek biçiminde
ve damarlıdır. Çiçekleri sarkıktır. Meyveleri
küçük, toparlak ve sapsızdır.
Faydası : Mideyi ısıtır. İştah açar. Hazmı kolaylaştırır. Mide ve
bağırsaklardaki mikropları öldürür. Gaz söktürür
ve gaz birikmesine engel olur. Şeker hastalığının ilerlemesini
durdurur. İdrar söktürür. Enerji verir. Cinsel
istekleri kamçılar. Sinirleri kuvvetlendirir. Yiyeceklerde baharat
olarak kullanılır. Damar sertliği, yüksek
tansiyon, egzama, üremi, bağırsak iltihabı ve romatizmadan şikayet
edenler, mümkün olduğu kadar az
kullanmalıdırlar.
Karamuk (agrostemma githago) : Karanfilgiller familyasından,
yurdumuzda hububat yetiştirilen tarlalarda
görülen, çoğu zaman buğdayla karışık olarak biten, 30-100 cm
yüksekliğinde, tohumları zehirli bir bitkidir.
Üzeri tüycüklerle kaplıdır. Yaprakları almaşıktır. Çiçekleri büyük
ve güzel ve morumsu pembe ve ender olarak
da beyazdır.
Faydası : Soğuk algınlığını giderir.
Karanfilağacı (caryophyllus aromaticus) : Mersingiller familyasından
anayurdu Molük adaları olan ve birçok
tropik ülkelerde ve başlıca Zengibar, Filipinler ve Hindistan'da
yetiştirilen, kış aylarında yaprak dökmeyen bir
ağaçtır. Çiçeğinin tomurcuklarına karanfil denir. Baharat olarak
kullanılır. Çiçeklerinden elde edilen
karanfilyağının içeriğinde hidrokarbür, euganol, salisilik asid ve
karyofilin vardır. Güzel kokuludur. Tadı acıdır.
Baharat olarak kullanılır.
Faydası : Mikropları öldürür. Ağrıları dindirir. Sinirleri uyarır.
Hazmı kolaylaştırır. Koku giderir. İştah açar.
İshali keser. Bedeni ve zihni yorgunlukları giderir. Cinsel arzuları
kamçılar. Doğumu kolaylaştırır. Karanfil
esansı diş macunlarında kullanılır.
Karanfilçiçeği (dianthus caryophyllus) : İkiçenekliler sınıfının,
karanfilgiller familyasından; karşılıklı ensiz sivri
yapraklı, düğüm düğüm ince saplı, 300 kadar çeşidi bulunan, otsu bir
süs bitkisidir. Yaprakları pembe, beyaz
veya kırmızıdır. Ençok tanınan türü çiçek karanfili'dir. Çok hoş
kokuludur. Yapraklarından şurup yapılır.
Faydası : Ateş düşürür, terletir. İştah açar. Mide üşütmesinden
doğan şikayetleri giderir. Dağkaranfilinin
çiçekleri balla karıştırılıp yenirse, iktidarsızlığı giderir.
Karanfilkökü (geum urbanum) : Gölgelik yerlerde yetişen sarı çiçekli
bir çeşit bitkinin, karanfil kokulu
köküdür. İlkbahar ve yaz aylarında toplanıp, kurutulur. İçeriğinde
tanen vardır.
Faydası : Mide ve bağırsak bozukluklarını giderir. İshali keser.
İştah açar. Ağrıları dindirir. Sinirleri
kuvvetlendirir.
Kardeşkanı (ejderkanı) : Birçenekgiller sınıfının, zambakgiller
familyasından, Kanarya adalarında yetişen bir
ağaç veya ağaçcıktır. Gövdesi kalındır. Yaprakları sert ve kılıç
şeklindedir. Dallarının ucunda demet şeklinde
toplanmıştır. Yaşlı gövdelerden, boyacılıkta kullanılan, reçinemsi
kırmızımtırak bir özsu akar.
Faydası : Yaraları tedavi eder. Dış kanamaları keser.
Karnabahar (karnabit) : Turpgillerden; vatanı Doğu Akdeniz bölgesi
olan 2 yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları
koyu yeşil, çiçekleri beyaz veya sarımtıraktır. Kış
sebzelerindendir. Lahanaya benzer. Aslında, lahananın çiçek
saplarının kısalıp etlenmesiyle lahanadan türemiştir. Yenen kısmı,
henüz açmamış yoğun çiçek durumudur.
Yurdumuzda; güzlük turfanda karnabahar, kışlık karnabahar ve mart
karnabahar olmak üzere üç çeşidi vardır.
Fosfor ve vitamin bakımından çok zengindir.
Faydası : Zihin yorgunluğunu giderir. Cinsel gücü arttırır.
Sinirleri kuvvetlendirir. İdrar söktürür. Dalak
hastalıklarına iyi gelir. Şeker hastalarına faydalıdır. Kalp
hastalıklarında şikayetlerin azalmasında yardımcı olur.
Karpuz (harbuz) : Kabakgiller familyasından; sürüngen gövdeli,
parçalı sert yapraklı, sarı çiçekli, iri meyveli,
bir yıllık bir bitkidir.
Faydası : Kanı temizler. Vücuda serinlik verir. Böbreklerdeki kum ve
taşların dökülmesine yardım eder.
Kemiklerin gelişmesine yardımcı olur.
Kasıkotu (fıtıkotu) : Karanfilgiller familyasından; Avrupa'da,
Asya'da ve yurdumuzda yetişen, toprak yüzeyinde
yatık olarak gelişen bir veya çok yıllık bitkilerdir. Yaprakları
küçüktür ve kümeler halindedir. Hekimlikte;
toprağın üstünde kalan kısımları kullanılır.
Faydası : Böbrek ve mesane hastalıklarını giderir. Fıtıkta
faydalıdır. İdrar söktürür. Vücuda rahatlık verir. Kasık
şişmelerini indirir. Bademcik iltihap ve şişmelerini tedavi eder.
Kasımpatı (krizantem) : Bileşikgiller familyasından; sonbahar
aylarında çiçek açan bir süs bitkisidir. Birçok
çeşidi vardır.
Faydası : Bir türünden böcek öldürücü ilaç yapılır.
Kasnı (galbanum) : Maydanozgillerden; çadıruşağıotu ile şeytanteresi
ağacı gibi bitkilerden elde edilen bir çeşit
zamktır. Kokusu kuvvetli tadı acıdır.
Faydası : Ağrı kesicidir. Spazmları önler.
Kaşıkotu (cochleria) : Turpgiller familyasından; Mart'tan Temmuz'a
kadar beyaz çiçekler açan, güzel yeşil
renkli bitkidir. Hardala benzer. Lezzeti acı, kokusu keskindir.
Yaprakları etli, kenarları kaşık gibi içeri doğru
kıvrıktır. Taze yapraklarında acı ve yakıcı bir esans vardır.
Yaprakları ve kökü kullanılır. Taze iken kullanılır.
Faydası : Skorbütte ve sıracada faydalıdır. Diş eti iltihaplarını
giderir. Diş etlerini kuvvetlendirir.
Kaşu (cacho) : Kaşu akasyasının odunundan elde edilen bir maddedir.
Kahverengi, kokusuz bir kütledir. Soğuk
suda kısmen, sıcak suda ve alkolde tamamen çözünür.
Faydası : İshali keser. Vücuda kuvvet verir.
Katırtırnağı (genista luncea) : Baklagiller familyasından; dik duran
çalı halinde, her zaman yeşil olan odunsu
bir bitki cinsidir. Genç sürüngenler, narin yapılıdır. Üzerinde çok
sayıda yaprak bulunur veya yapraksızdır.
Çiçekleri sarıdır.
Faydası : İdrar ve balgam söktürür. Hazmı kolaylaştırır. Böbrek ve
safra kesesi taşlarının düşürülmesine yardım
eder. Mesane hastalıklarını tedavi eder. Romatizma ve nikriste de
faydalıdır. Kabızlığı giderir. Kalp
hastalıklarında da kullanılır.
Katrancı (sedirağacı) : Çamgiller familyasından; Lübnan dağlarında
ve yurdumuzda Toros dağlarında yetişen
40 metre kadar boyu olan çok gösterişli ve heybetli bir ağaçtır.
Dalları yataydır. Yaprakları iğne gibi olup, demet
şeklindedir. Renkleri, genç yaşında koyu yeşildir. Zamanla açık mavi
yeşile dönüşürler. Kozalağı, olgunken açık
kestane renkli, uzunca, oval şeklinde ve 8-12 cm boyundadır.
Tohumlarında reçine vardır. Odunu kokuludur.
Gövde ve dallarının kapalı yerlerde yakılmasıyla sarıkatran elde
edilir.
Faydası : Mikrop öldürücüdür. Cilt solunum yolları hastalıklarında
kullanılır. İdrar söktürür.
Katranköpüğü (agaric) : Çayır mantarlarındandır. Şapkasının alt yüzü
dilim dilimdir.
Faydası : Solunum yolları hastalıklarında kullanılır.
Kavakağacı (populus) : Söğütgiller familyasından, sulak yerlerde
yetişen bir çeşit ağaçtır. Akkavak, titrekkavak,
tellikavak, servikavağı, karakavak, Hollandakavağı gibi çeşitleri
vardır. Hekimlikte karakavak kullanılır.
Karakavak 25-30 metre boyunda, gövdesi kalın bir ağaçtır. Yaprakları
üçgen şeklinde, dişli ve tüysüzdür.
Yaprak tomurcukları tanen, uçucu yağ, mum, salisin ve populin adı
verilen glikozitleri taşır.
Faydası : Kavak tomurcuklarından hazırlanan merhemler basur
memelerinin ve romatizmanın lokal tedavisinde
kullanılır. Karakavak odunun yakılmasından kömür elde edilir. Mide
ve bağırsaklardaki gazı giderir. Yine bu
kömürden yapılan diş tozları da dişlerin temizlenmesinde ve
dişetlerinin kuvvetlendirmekte kullanılır.
Kavun (cucumis melo) : Kabakgiller familyasından; vatanı Küçük Asya
olan, sürüngen gövdeli, iri meyveli bir
yıllık bir bitkidir. Yaprakları oldukça büyüktür ve yürek
biçimindedir. Çiçekleri, yapraklarının koltuğundan
çıkar. Meyvesi sulu ve güzel kokuludur.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Rahat bir uyku verir. Böbrekleri ve
kanı temizler. Cide temizlik verir. İdrar
söktürür. Böbreklerdeki kum ve taşların dökülmesine yardım eder.
Nikris ve romatizma şikayetlerinin
hafiflemesini sağlar. Akciğer veremi ve kansızlıkta da faydalıdır.
Kabızlığı giderir. Basur memelerinin
şikayetlerini azaltır. Vücuda serinlik verir. Mide ve bağırsaklarda
ülser veya iltihap olanlarla, şeker hastaları ve
yüksek tansiyonlular yememelidir.
Kayakoruğu (kulakotu) : Damkoruğugiller familyasından; tam ve etli
yapraklı odunsu veya otsu bir bitkidir.
Çiçekleri salkım biçimindedir. Yeşil kısmı acıdır.
Faydası : Yeşil kısımları zeytinyağı ile karıştırılıp, merhem
yapılır. Cilt iltihaplarında, egzamada, nasır
tedavisinde kullanılır.
Kayışkıran (eşekotu) : Baklagiller familyasından; boş arazilerde ve
kurak yerlerde yetişen 30-60 cm
yüksekliğinde çok yıllık dikenli bir bitkidir. Yaprakları kısa
saplıdır. Çiçekleri pembedir. Meyveleri küçüktür.
Köklerinde tanen, sakkaroz, zamk, uçucu ve sabit yağ, spinosin ve
ononin vardır. Kökleri kullanılır.
Faydası : Terletir ve idrar söktürür. Vücuda rahatlık verir. Böbrek
taşlarının düşürülmesine yardım eder. Böbrek
ve mesane iltihaplarını giderir. Boğaz ağrılarını geçirir.
Kayınağacı (akgürgen) : Kayıngiller familyasından; kış aylarında
yapraklarını döken güzel görünüşlü bir orman
ağacıdır. Dalları salkım gibidir. Kabukları halka halkadır. Kabuk ve
dallarının kuru distilasyonundan kayınağacı
katranı elde edilir.
Faydası : Müzmin bronşit, verem tedavisinde kullanılır. Diş ağrısını
keser. Kabuklarının suda kaynatılmasıyla
elde edilen suyla yüz lekeleri, çiller giderilir. Kıllar temizlenir.
Kayısı (prunus armeniaca) : Gülgillerden 4-6 metre boyunda bir çeşit
meyve ağacıdır. Meyvesi cevizden büyük,
derisi ince, açık turuncu renkte, eti sulu, tatlı ve güzel kokulu,
tek ve sert çekirdeklidir. Şekerpare, şam,
tokaloğlu, imrahor, muhittinbey, hacıkız, hasanbey, darende gibi
çeşitleri vardır.
Faydası : Sinir zafiyetini giderir. Uyku verir. Beyin yorgunluğunu
geçirir. İştah açar ve hazmı kolaylaştırır.
Nekahat devresini kısaltır. Raşitizmde faydalıdır. Kansızlığı tedavi
eder. Kabızlığı giderir. Yüz ve boyunlara
tazelik ve güzellik verir.
Kaynanadili (kaktüs) : Atlasçiçeğigiller familyasından; bir çeşit
bitkidir. Nopal zamkı elde edilir.
Faydası : Dizanteri ve ishali keser.
Kazayağı (kenopodyum) : Ispanakgiller familyasından; yaprakları
kazayağına benzer, Kuzey Amerika'nın doğu
bölgelerinde yetişen ve Akdeniz bölgesinde de görülen kokulu, otsu
bir bitkidir. Topraküstündeki kısımlarından
su buharı distilasyonu ile elde edilen uçucu yağa "kazayağı esansı"
denir.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürmekte faydalıdır.
Kebabe (hindistaneriği) : Cava, Sumatra ve Borneo'da yetişen
"piperaceae"nin kurumuş meyvesidir. Taze iken
% 6-15 terementi ruhunun polimeri bir esans ve kübebik asidden
mürekkep bir reçine ve kübebin denilen
kristalize, lezzetsiz bir cevher ihtiva eder.
Faydası : Mide ve idraryolları hastalıklarında kullanılır.
Kebereotu (kedi tırnağı) : Bir çeşit çalıdır. Fransa'da ve ülkemizin
Akdeniz bölgesinde yetişir. Yemişi nohuttan
büyüktür. Turşusu yapılır. Kökünün kabukları kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür, vücuda rahatlık verir. İştah açar. Skorbüt
tedavisinde kullanılır.
Keçiboynuzu (harnup) : Baklagiller familyasından; Güneydoğu Anadolu
ve Akdeniz havzasında yetişen 6-10
metre boyunda, kışın yaprak dökmeyen bir ağaç ve onun meyvesidir.
Çiçekleri yeşilimtıraktır. Meyvesi 10-20
cm boyunda, yassı, etli, açılmayan ve koyu renklidir. İçeriğinde
yağ, sakkaroz, glikoz, selüloz ve azotlu
bileşikler vardır. Çiğ yendiği gibi reçel ve likör de yapılır.
Faydası : Mide ve bağırsak hastalıklarına faydalıdır. Göğsü
yumuşatır, balgam söker ve bronşları boşaltır. İshali
keser. Sigara tiryakileri için faydalıdır.
Keçi sedefotu (keçisedefi) : Baklagiller familyasından; Haziran -
Ağustos ayları arasında açık mor renkli
çiçekler açan 50 - 100 cm boyunda çok yıllık otsu bir bitkidir.
Yaprakları koyu yeşildir. Çiçekleri gövde ve
dalların ucunda salkımlar şeklindedir. Meyvesi; esmer kırmızımtırak
renkli, tüysüz ve çok tohumludur. Toprak
üstündeki kısımların içeriğinde "tanem" ve "galegin" adlı alkoloid
ve acı maddeler vardır. Bitkinin tamamı
toplanıp, kurutulur.
Faydası : Anne sütünü artırır. Az miktarda verildiği takdirde
kandaki şeker miktarını düşürür. Fazla
kullanmamak gerekir.
Kediayağı (antennaria diocia) : Bileşikgiller familyasından; Doğu
Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgesinde
yetişen, beyazımsı ve yumuşak sık tüylü bir bitkidir. Çim ve çalılar
arasında bulunur. Çiçekleri kullanılır.
Faydası : Öksürüğü keser. Göğsü yumuşatır ve balgam söktürür.
Bronşit ve safra kesesi hastalıklarında
kullanılır. İdrar söktürür.
Kedinanesi (yabani sümbül) : Ballıbabagiller familyasından; kırlarda
yetişen beyaz ve pempemsi çiçekli bir
bitkidir. İstanbul ve İç Anadolu bölgesinde görülür. Kediler çok
sever.
Faydası : Hazım sistemini düzeltir. Hazmı kolaylaştırır. Mide ve
bağırsak gazlarını söktürür. Karın ağrılarını
giderir. Astım grip ve bronşitin sebep olduğu nefes darlığını
geçirir. İdrar söktürür. Bağırsak solucanlarını
düşürür. Ağrılı aybaşı kanamalarında faydalıdır. İktidarsızlığı
giderir. Sinirleri yatıştırır.
Kediotu (valeriana) : İkiçenekliler sınıfının, kediotugiller
familyasından; kökü az etli, çok yıllık bir otsu
bitkidir. Boylarına göre iki gruba ayrılır. Bir kısmının boyu 5-50
santimetre kadardır. Diğerleri ise, 2 metreyi
bulabilirler. En yaygın türü tıbbi kediotudur. Yurdumuzda büyük
yapraklı kediotu, küçük kediotu ve dağ kediotu
gibi türleri vardır.
Tıbbi kediotu : Avrupa ve Kuzey Asya'da yabani olarak yetişir.
Öneminden ötürü kültür bitkisi olarak da
yetiştirilir. 1-1,5 metre yükseklikte çok yıllık bir kediotu
türüdür. Gövdesinin içi boştur. Yarprakları karşılıklı
olarak dizilmiştir. Sapları kısa, kenarları dişlidir. Çiçekleri
büyük, beyaz veya pembe renklidir. Meyveleri küçük
ve tüylüdür. Rizom ve köklerinde nişasta, şeker, reçine, chatin,
valerin ve uçucu bir yağ vardır. Kökü tazeyken
kokusuzdur. Kuruduğu zaman keskin fena bir kokusu vardır.
Faydası : Sinirleri telkin eder. Nevrasteni ve isteride faydalıdır.
Ateş düşürür, spazm çözer. Sinirsel baş
ağrılarını, sinirsel çarpıntıları teskin eder. Tıbbi kediotunun
kökünden elde edilen kediotu esansı isteri, kore ve
epilepside kullanılır. Baş dönmesi, taşıt tutması ve heyecanlanma
hallerinde kullanılır.
Kekik (thymus) : İkiçenekliler sınıfının, ballıbabagiller
familyasından; odunsu saplı, karşılıklı küçük yapraklı,
sürüngen, çok yıllık timol kokulu alçak bir bitkidir. İçeriğinde
thymol vardır. Güney Amerika'da yetişen thymus
vulgaris türünden hafif sarı renkli uçucu kekikyağı elde edilir.
İçeriğinde timol ve karvakrol vardır. Midevi, idrar
söktürücü ve antiseptik olarak kullanılır. Yurdumuzda yabani kekik
ve başlı kekik çok miktarda yetişir. Ancak
mercanköşk türlerinin çoğu da kekik yerine kullanılmaktadır.
Faydası : Bedeni kuvvetlendirir. Hazmı kolaylaştırır. İştahsızlığı
giderir. Sinirleri kuvvetlendirir. Kalp
çarpıntılarını keser. Yemeklerin bozulmasını önler. Bağırsak
iltihabını iyileştirir. Salgı bezlerinin düzenli
çalışmasını sağlar. İdrar söktürür. Aybaşı kanamalarının düzenli
olmasını sağlar. Bağırsak solucanlarının
düşürülmesine yardım eder. Böbreklerde ve mesanedeki mikropları
öldürür. Cinsel isteği kamçılar. Tansiyonu
geçici olarak yükseltir. Hastalıklara karşı direnme gücünü artırır.
Çocuklarda görülen kansızlığı giderir. Kan
dolaşımını düzenler. Müzmin öksürük, astım, bronşit ve iltihaplı
zatülcenp'e faydalıdır. Grip, beyin nezlesi ve
anjinde şikayetlerin azalmasına yardımcıdır. Kekik suyu ile banyo
romatizma ağrılarını dindirir. Kandaki şeker
miktarını azaltır. Hamileler ve guatrı olanlar kullanmamalıdır.
Kenevir (esrarotu) : Kendirgiller familyasından, vatanı Hindistan
olan, sıcak ülkelerde ve yurdumuzda da
kültürü yapılan, bir yıllık bir bitki türüdür. Gövdesi diktir. İçi
boştur. Yüzeyi pürtüklüdür. Yaprakları 5-11
parçalıdır. Meyvesi 3-5 milimetre boyundadır. Tanelerinin içinde
etli bir cücük vardır. Dal uçlarında reçine ve
uçucu bir yağ vardır. Meyveleri yağ bakımından zengindir.
Tohumlarından çıkarılan yağ, sabun sanayiinde
kullanılır. Gövdesinin kabuk kısmından kenevir veya kendir denilen
bir lif elde edilir. Bunlardan ip, halat ve
kaba dokulamalar yapılır.
Faydası : Yapraklarının suda haşlanması müzmin romatizma ağrılarını
keser.
Keraviye (karamankimyonu) : Maydanozgiller familyasından Doğu
Anadolu bölgesinde yetişen 2 yıllık otsu bir
bitkidir. Çiçekleri beyaz renklidir. Mayıs - Temmuz ayları arasında
açar. 30 - 90 cm boyundadır. Kazık
köklüdür. Meyvesi esmerdir. İçeriğinde tanen, reçine, sabit ve uçucu
yağlar vardır.
Faydası : Anne sütünü artırır. Mide ve bağırsak gazlarını, midedeki
diğer şikayetleri giderir. İdrar söktürür.
Astımda faydalıdır.
Kereviz (apium graveolens) : Maydanozgiller familyasından, kökleri
ve yaprakları sebze olarak kullanılan
kokulu, iki yıllık bir bitkidir. İçeriğinde sedanonik anhidrit,
sedanolin, limonen, palmirik asit, gayakol gibi
maddeler vardır. Yaprakları ve baş kısmı kullanılır.
Faydası : Uyarıcı ve idrar söktürücüdür. İktidarsızlığı giderir.
Cinsel istekleri kamçılar. Şeker, guatr ve yüksek
tansiyonda faydalıdır. Böbrek, akciğer ve karaciğer hastalıklarını
önler. Mideyi kuvvetlendirir. İştah açar.
Sürmenajda faydalıdır. Sinir yorgunluğunu giderir. Kanı temizler.
Karaciğer şişliğini giderir. Böbreklerdeki kum
ve taşların dökülmesinde yardımcı olur. Safra ifrazatını düzenler.
Nikris ve romatizmada faydalıdır. Susuzluğu
keser ve vücuda serinlik verir. Kalp hastalarına tavsiye edilir. Ses
kısıklığını giderir.
Kestane (castanea vesca) : Kayıngiller familyasından; kışın
yapraklarını döken, 25 - 30 metre boyunda bir
ağaçtır. Yaprakları geniştir. Meyveleri iridir.
Faydası : Kabuklarının suda kaynatılması ile hazırlanan ilaç; ateş
düşürür ve sinirleri yatıştırır. Meyvesi, kasları
kuvvetlendirir. Kan dolaşımını düzenler. Bedeni ve zihni yorgunluğu
giderir. Varis ve basur memelerinin
meydana gelmesini önler. Karaciğer yorgunluğu ve şişliğini geçirir.
Kansızlığı giderir. Mideyi kuvvetlendirir.
Damar sertliği ve yüksek tansiyondan şikayet edenlerle, şeker
hastaları yememelidir.
Keten tohumu (graine de lin) : Keten denilen kireçli topraklarda
yetişen otsu bir bitkinin tohumudur. İçeriğinde
sabit yağ, müsilaj, protein, siyanogenetik bir glikozit olan
linamarin vardır. Ketenyağında asitler vardır. Boya ve
muşamba sanayiinde kullanılır.
Keten Tohumun Faydaları : Akciğer hastalıkkları bronşit ve soğuk
algınlığında faydalıdır. Lavman olarak kullanılırsa kabızlığı
giderir. Müzmin öksürüğü keser. Dolama, köpekmemeleri ve her türlü
çıbanın tedavisinde faydalıdır.mide-bağırsak sorunlarına karşı iyi
gelir ,bağırsakları yumuşatır ,kemikleri güçlendirir. özellikle
menopoz döneminde yararlıdır.Bağışıklık sistemini güçlendirir ,
menopoza bağlı şikâyetleri hafifletir,kalp-damar hastalıklarından
korur,kolesterol, şeker seviyesini dengeler.Yüksek tansiyonu
düşürür,romatizmal hastalıkları önler.Sinir sistemini
güçlendirir,hafızayı güçlendirir.Konsantrasyon bozukluğuna karşı iyi
gelir,yaşlanmaya bağlı dikkat dağınıklığına karşı iyi gelir,haricen
kullanılarak yaraların çabuk iyileşmesini sağlar.Egzama ve sedef
hastalıklarında kullanılır.Nasırlarda kompres olarak
kullanılır,solunum yolu hastalıklarında olumlu etki yapar , ruhsal
bozukluklara karşı iyi gelir, öksürüğü giderir.
Kılıçotu (sarıkantaron) : Kılıçotugiller familyasından; Mayıs -
Eylül ayları arasında sarı renkli çiçekler açan, 30
- 100 cm boyunda çok yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları sapsızdır.
Koyu yeşildir. Çiçekleri dallarının ucundadır.
Çiçek dallarında; pinen, cadinen, tanen, reçine, zamk, acı maddeler
ve boya maddeleri vardır.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. İdrar ve balgam söktürür. Göğsü
yumuşatır, öksürüğü keser. İştah açar. Zeytinyağı
ile hazırlanan merhemi yaraları iyileştirir. Filizlenmiş uçlarından
yapılan haşlama, bağırsak kurtlarını düşürür.
Kınaağacı (hınna) : Kınaağacıgiller familyasından, anayurdu
Hindistan olan ve Arabistan'da ve Akdeniz
ikliminde yetiştirilen ayrık dallı, beyazımsı kabuklu, karşıt
yapraklı bir ağaçtır. Çiçekleri beyaz renkli ve keskin
kokuludur. Kurutulmuş yapraklarından kına elde edilir. Saç ve
parmakları boyamakta kullanılır.
Faydası : Ayak terlemelerine engel olur. Dolamada kullanılır. Uyuz
ve egzamaya iyi gelir. Guatrın üzerine
bağlanırsa, faydası görülür. Sarılık, idrar zorluğu, gastrit ve
kolit'de iyileştiricidir. Ağız yaraları ve deri
çatlaklarını tedavi eder.
Kınakına (kontestozu) : Kökboyasıgiller familyasından; anayurdu Peru
ve Bolivya olan ve sanayii bitkisi olarak
Cava, Güney Hindistan, Kolombiya, Seylan, Guatemala, Kamerun ve
Kongo gibi tropikal ülkelerde yetiştirilen
15-20 metre boyunda bir ağaçtır. Kabuğundan kinin çıkarılır.
Kınakınanın içeriğinde kinin, kinidin, kinşonin,
singol, kupreol gibi maddeler vardır. Gövde, kök ve kabukları
kullanılır. Tadı acıdır.
Faydası : Ateş düşürür. Sıtmayı tedavi eder. Tifoda faydalıdır. Ağır
ve mikroplu hastalıkların nekahat devresini
kısaltır. Cilt kaşıntılarında faydalıdır. İştah açar. Kuvvet verir.
Kabızlığı giderir. Kinidin alkoloidi taşikardide
kullanılır. Vücuda kuvvet verir.
Kırkdamarotu (cryptogamae) : Damarlı çiçeksiz bitkilerdendir. 100
kadar çeşidi vardır. Kibritotları,
atkuyrukları ve eğreltiotları bu familyadandır. Yol kenarlarında ve
kumlu topraklarda yetişirler.
Faydası : Burun kanamasını keser. Kesiklerde ve çıbanda faydalıdır.
Balla karıştırılıp yenecek olursa, nefes
darlığını giderir. Yaraları iyileştirir. Kandaki şeker miktarını
düşürür.
Kırlangıçotu (hilaliye) : Gelincikgiller familyasından, Nisan -
Mayıs ayları arasında sarı renkli çiçekler açan, 30
- 70 cm yüksekliğinde çok yıllık otsu bir bitkidir. Kuzey Anadolu
bölgesinde yetişir. Çiçekleri dallarının
ucundadır. Bitkinin tamamında ve özellikle yapraklarında sarı renkli
boya maddesi ve alkoloidler vardır. Sapı
kırıldığı zaman sarı renkli bir süt akar. Zehirlidir.
Faydası : Sütü siğil ve nasırların tedavisinde kullanılır.
Kırmızıbiber (guinea pepper) : Olgunlaşak kızarmış yıllık biberin
kurutularak toz haline getirilmiş şeklidir.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. Mide tembelliğini giderir. İştah
açar. Kusmayı önler. İshali keser. Mide ve
bağırsaklarda gaz birikmesini önler. İshali keser. İdrar ve ter
söktürür. Cinsel istekleri kamçılar. Grip ve soğuk
algınlığında faydalıdır. Merhemi lumbago, nevralji ve romatizmada
faydalıdır. Egzama, yüksek tansiyon, üremi
veya damar sertliğinden şikayet edenler kullanmamalıdır.
Kısamahmut (dalakotu) : Ballıbabagiller familyasından; Haziran -
Eylül ayları arasında pembe ve seyrek olarak
da beyaz renkli çiçekler açan, otsu bir bitkidir. 10 - 30 cm
boyundadır. Yaprakları; karşılıklı, tüylü, kenarları
dişili ve küçük bir meşe yaprağı şeklindedir. Çiçekleri üst
yapraklarının koltuğunda gruplar halindedir. Meyvesi
küçüktür. Çiçekli bitkide uçucu bir yağ, acı maddeler, tanen,
glikozitler vardır.
Faydası : Vücuda kuvvet verir. Ateşi düşürür. İdrar söktürür. Mesane
taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Aybaşı tutkluğunu giderir. Öksürüğü keser.
Kızılcık (cornus) : Kızılcıkgiller familyasından; çoğunluğu çalı
veya ağaç halinde odunsu ve bir kaçı da otsu
karakterde, kışın yaprak döken veya her zaman yeşil bitki cinsidir.
Yaprakları sade, uzun veya kısa saplı,
genellikle çatallı tüylüdür. Çiçekleri salkım veya şemsiye
şeklindedir. 40 kadar türü vardır. Meyvesi yuvarlaktır.
Yurdumuzda yetişen türü sarı çiçekli kızılcıktır. Boyu 7-8 metre
kadardır. Çalı şeklinde olanları da vardır. Kış
aylarında yapraklarını döker çiçekleri yapraklarından önce açar.
Renkleri sarıdır. Yaprakları karşılıklı dizilmiştir.
Meyveleri sonbaharda olgunlaşır. 1-1,5 cm boyundadır. Parlak kırmızı
renktedirler. Lezzeti buruktur.
Meyveleri şeker, müsilajlı maddeler ihtiva eder. Kabuklarında ise
reçineli maddeler, tanen ve müsilaj vardır.
Meyveleri yenir veya şurubu yapılır.
Faydası : Meyveleri ishali keser. Kabızlık yapar. Kabukları ateş
düşürür. Ağız paslanmasını giderir. Ağız
yaralarını geçirir. Şurubu, vücuda kuvvet verir.
Kimyon (kyminon) : Maydanozgiller familyasından; Mayıs - Haziran
aylarında bayez veya pembemsi çiçekler
açan, 15 - 20 cm boyunda, bir yıllık otsu bir bitkidir. Anavatanı
Mısır'dır. Yaprakları dar ince şeritler halinde
parçalıdır. Çiçekleri 3-5 saplı şemsiye durumundadır. Meyveleri
ovaldir. İçeriğinde, reçine, sabit ve uçucu yağlar
vardır. Keskin, hoş kokuludur. Tohumları baharat olarak kullanılır.
Faydası : İştah açar. Hazımsızlığı giderir. Mide ve bağırsaklarda
gaz birikmesini önler. Birikmiş gazı söktürür.
Hava yutmayı önler. Sinirleri yatıştırır. Sinirsel başdönmelerini
keser. Anne sütünü artırır. Aybaşı kanamalarının
düzenli olmasını sağlar. İdrar söktürür. Yüksek tansiyonu düşürür.
Bağırsak solucanlarının düşürülmesine
yardımcı olur. Romatizma ve şişmanlıkta faydalıdır. Hamileler
kullanmamalıdır.
Kiraz (prunus avlum) : Gülgiller familyasından; anayurdu Asya olan,
düz kabuklu bir çeşit ağaç veya ağaçcıktır.
Genellikle yapraklanmadan önce çiçek açar. Meyvesi, etli ve tek
çekirdeklidir. Ev ilaçlarında sapları, meyvesi,
kabuğu ve çiçekleri kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür. Böbreklerde biriken zararlı maddelerin
atılmasına yardımcı olur. Kabızlığı giderir.
Kanın temizlenmesine yardım eder. Nikris, romatizma, damar sertliği
ve mafsal kireçlenmesinde faydalıdır.
Karaciğer şişliğine iyi gelir. Safra akışını normale döndürür.
Sivilceleri önler. Susuzluğu giderir.
Kabukları ishali keser. Ateşi düşürür. Çiçekleri göğsü yumuşatır ve
öksürüğü giderir.
Kişniş (kişniç) : Maydanozgiller familyasından; Haziran - Ağustos
ayları arasında pembe beyaz renkli çiçekler
açan, 30 - 50 cm boyunda, oldukça fena kokulu bir yıllık otsu bir
bitkidir. Nemli çayır ve sırtlarda yetişir.
Yaprakları açık yeşil renkli ve tüylüdür. Çiçekleri, dallarının
uçlarında şemsiye şeklinde toplanmıştır. Meyveleri
nişasta, tanen, şekerler ve uçucu yağ taşır. Kişniş şekeri, likör
yapımı, pastacılık ve eczacılıkta kullanılır.
Faydası : İştah açar. Bağırsak gazlarını giderir. Sinirleri
yatıştırır. Hazmı kolaylaştırır. Sinirsel baş ağrılarını
keser. Karın ağrılarını giderir. Cinsel arzuyu kamçılar. Aybaşı
kanamasını düzenler. Doğumu kolaylaştırır.
Sürmenajda faydalıdır. Bayat yiyeceklerin zararını azaltır. Fazla
miktarda yenirse zararı görülür.
Kokuluyonca (melilotus) : Baklagiller familyasından, Avrupa'da ve
yurdumuzda yetişen, 30 - 100 cm boyunda,
iki yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi silindir biçimindedir.
Tüysüzdür. Çok dallıdır. Yaprakları almaşık dizilişlidir.
Sarı çiçekleri güzel kokuludur. Meyvesi 4 mm kadar boyunda 1-2
tohumludur. Çiçekli ve yapraklı dallarında
kumarin, melilotik ve kumarik asitler ile uçucu bir yağ vardır.
Faydası : Hafif kabız vericidir. Romatizma ağrılarını dindirir.
Vücuda rahatlık verir.
Koruk (ekşi üzüm) : Henüz olgunlaşmamış, ekşi, ham üzümdür. Şerbeti
yapılır.
Faydası : İştah açar. Kurdeşende faydalıdır. Göz ağrılarını
dindirir.
Kralotu (peucedanum ostruthium) : Dantela gibi güzel yeşil yapraklı
bir bitkidir. Çiçekleri pembe ve beyaz
renkte olup, dallarının ucuna toplanmıştır. Yaprakları ilkbahar,
kökü ise sonbahar aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Mide ve bağırsak bozukluklarını giderir. İshali keser.
Kanı temizler. Damar sertliği ve nikriste
faydalıdır.
Kudrethelvası (manna) : Bir çeşit dişbudak olan fraxinus ornus
ağacının torba şeklinde ve içi sıvı dolu yerine
yapılan kesiklerden çıkan sıvıdır. İçeriğinde mannit şekeri vardır.
Yuvarlak, yassı, billuri, kuru parçalardır.
Rengi soluk sarımsı ve içi beyazdır. Kokusu bala benzer. Lezzeti
şekerlidir. Suda kolay erir.
Faydası : Kolay kullanılır, hoş bir müshildir.
Kudretnarı (momordica) : Kabakgiller familyasından, tırmanıcı, ince
gövdeli, bir yıllık bir bitkidir. Yaprakları
saplı ve el gibi parçalıdır. Meyvesi olgunlaşınca, birbirinden
ayrılır. Meyveleri 10-15 cm boyunda şişkin ve iki
uçta incelmiş şeklindedir. Üzerinde kabarcıklar vardır. Turuncu -
sarı renktedir. Ev ilaçlarında, zeytinyağı ile
karıştırılarak kullanılır.
Faydası : Mide ülserini tedavi eder. Egzama ve diğer cilt
hastalıklarında faydalıdır. Yaraların çabuk kapanmasını
sağlar.
Kuduzotu (dişotu) : Dişotugiller familyasından, koyu yeşil renkli,
çok yıllık otsu bir bitkidir. Boyu 30-120 cm
arasındadır. Yaprakları sert ve dalgalıdır. Çakıllı, çorak arazide
yetişir. Çiçekleri salkım şeklindedir. Zehirlidir.
Faydası : Ödem hastalığında faydalıdır. Mesane taşlarının
düşürülmesine yardım eder. Spazm ve ağrıları giderir.
Kurtayağı (lycopode) : Kibritotunun en çok görülen şeklidir. Boyu 1
m kadardır. Sporlu başaklarından kurtayağı
tozu denilen ve hekimlikte kullanılan sarı bir toz elde edilir.
Faydası : Karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında faydalıdır.
Ağrıları dindirir. Romatizmada şikayetleri giderir.
Böbrek ve safra kesesi taşlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Kurtbağrı (kurtbaharı) : Zeytingiller familyasından kış aylarında
yaprağını döken veya her zaman yeşil olan
odunsu bir bitkidir. Yurdumuzda adi kurtbağrı yetişir. 4-5 m boyunda
bir çalıdır. Çiçekleri beyazdır. Meyveleri
parlak siyah renkte olup, üzümsüdür. Bütün orman bölgelerinde
yetişir.
Faydası : Çiçekleri cilt kurumasında faydalıdır. Meyveleri
kullanılmamalıdır.
Kurtpençesi (kurttırnağı) : Gülgiller familyasından beşparmakotu
adlı bitkinin salkım çiçekli, sapı ve kökü bol
taneli, çok yıllık bir türüdür. Yaprakları kullanılır.
Faydası : İshali keser.
Kuso (kusso) : Gülgiller familyasından Habeşistan'da yetişen almaşık
yapraklı, katmerli çiçekli ve dişi organı
geniş tepecikli bir ağaçtır.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürmeye yarar.
Kuşburnu (fructus rosa canina) : Yabangülünün, şeker, organik asit
ve C vitamini bakımından zengin olan
meyvesidir.
Faydası : İdrar söktürür, ishali keser.Çayı ve marmelatı kansızlık
için faydalıdır.
Kuşekmeği (çobandağarcığı) : Turpgiller familyasından; beyaz veya
mor çiçekli otsu bir bitkidir. Birçok türü
vardır.
Faydası : Basur memelerini tedavi eder. Boğaz ağrılarını geçirir.
Kuşkonmaz (asparagus) : Zambakgiller familyasından; çalı veya yarı
çalı halinde odunsu, çoğu sarılıcı, bazı
türleri de otsu olan Asya, Afrika ve Akdeniz bölgesinde yetişen bir
bitkidir. Yaprakları pul gibi ve almaşık
dizilişlidir. Çiçekleri küçüktür. Renkleri yeşilimsi veya beyazdır.
Meyveleri üzümsüdür. 150 kadar türü vardır.
Tıbbi kuşkonmaz Trakya ve Doğu Anadolu'da yabani olarak yetişir.
Çiçekleri sarımsı yeşildir. Meyvesi
kırmızıdır. Kök ve rizomlarında şekerler, mannit, koniferin,
asparajin A ve C vitaminleri vardır. Hekimlikte
toprakta sürünen gövdesi, kökü ve tomurcukları kullanılır. İlkbahar
aylarında toplanıp kurutulur.
Faydası : Kalp hastalıklarından doğan ödemleri giderir. İdrar
söktürür. İdrar yollarını temizler. Sinirleri
kuvvetlendirir. Kanı temizler. Karaciğer ve böbreklerin muntazam
çalışmasını sağlar. Karaciğer şişliğini indirir.
Dalak hastalıklarında faydalıdır. Zihin yorgunluğunu giderir.
Sivilce ve egzamanın iyileşmesinde yardımcı olur.
Kandaki şeker miktarını düşürür. El ve ayaklarda görünen şişlikleri
indirir. Bel soğukluğu böbrek ve mesane
iltihabı olanlarla, çok sinirli kimselerin kullanmaması gerekir.
Kuzukulağı (rumex) : Karabuğdaygiller familyasından; nemli kırlarda
yetişen, genellikle bir kaç yıl yaşayan,
yeşil veya firfiri renkte orsu bir bitki cinsidir. Yaprakları
hafifçe kabarık ve geniştir. Meyveleri üç köşeli veya
yassıdır. Yurdumuzda yetişen türleri; Labada, büyük kuzukulağı,
küçük kuzukulağı gibi çeşitleridir. Ev
ilaçlarında büyük ve küçük kuzukulağının yaprakları kullanılır.
Faydası : Yaprakları ile salata yapılıp, yenir. İdrar söktürür. Mide
şişkinliğini giderir. Egzamalar üzerine
kompress yapılır. Romatizmalılar, böbreklerinden hasta olanlar,
yememelidir.
Küçük hindistancevizi (myristica) : Myristicaceae familyasından;
Anavatanı Molük olan, diğer sıcak bölgelerde
de yetiştirilen, 16 - 18 m yüksekliğinde bir ağaç ve onun
meyvesidir. Görünüş itibariyle Portakal ağacına benzer.
Tohumları beyazımsı kül halinde ve yuvarlaktır. Kabuğu soyulmuş
halde satılır. İçeriğinde uçucu bir yağ vardır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Hazmı kolaylaştırır. İştah açar.
Kalp ve sindirim ilaçları yapmakta kullanılır.
Labada (rumex
patientia) : Karabuğdaygiller familyasından; dere kenarlarında ve
sulak çayırlarda kendiliğinden
yetişen bir bitkidir. Haziran - Eylül ayları arasında yeşilimtırak
renkte küçük çiçekler açar. Boyu 50 cm ile 2 m
arasında değişir. Köklerinde nişasta, şekerler, reçine ve antrakinon
türevleri vardır. Yaprakları sebze olarak
yenir. Ev ilaçlarında kökü ve yaprakları kullanılır.
Faydası : Kökü kaynatılıp içilirse bütün kaşıntıları keser. Yeşil
tohumları kaynatılıp içilecek olursa, anne sütünü
artırır. Mesane tıkanmasını giderir. İştah açar. İshali keser.
Laden (cistus) : Ladengiller familyasından; İç Anadolu ve sahil
bölgelerinde yetişen, kış aylarında yaprak
dökmeyen, yeşil bodur bir çalıdır. Yaprakları karşılıklı
dizilmiştir. Çiçekleri büyük, beyaz veya pembe renklidir.
Meyveleri kapsüldür. İçeriğinde Ladan denilen zamk vardır.
Faydası : Balgam söktürür. Nezleyi keser. Dizanteride faydalıdır.
Parfümeride kullanılır.
Lahana (brassica oleracea) : Turpgiller familyasından iri ve kalın
yapraklı bir bitkidir. En çok yetiştirileni baş
lahanadır. Yurdumuzun bütün bölgelerinde yetişir. Başlıca çeşitleri:
Kemer lahanası, Batman lahanası, köse
lahanası, Brüksel lahanası ve kara lahana. Lahana C vitamini
bakkımından zengindir. Yapısında kükürt bulunur.
Çiğ olarak yemek veya sıkarak suyunu içmek daha faydalıdır.
Faydası : Kansızlığı giderir. İdrar söktürür. Vücutta biriken
zehirli maddelerin atılmasını sağlar. Mide ve
bağırsak yaralarını yumuşatır. Kabızlığı giderir. Kandaki şeker
miktarını düşürür. Vücudu hastalıklara ve
kansere karşı korur. Göğüs ucu çatlaklarını giderir. Sarılık ve
safra kesesi hastalıkları için iyidir. Astımda
faydalıdır. Romatizma, siyatik, lumbago ve Apsede yararlıdır. Ses
kısıklığını giderir. İştah açar. Guatr olanlar
yememelidir.
Latinçiçeği (frenkteresi) : Latinçiçeğigiller familyasından; bir
çeşit bitkidir. Çiçekleri kırmızı veya turuncudur.
Peru'da doğal olarak yetişir. Çiçekleri salatalarda kullanılır.
Faydası : İştah verir. İdrar söker. Skorbütte faydalıdır.
Lavantaçiçeği (lavandula) : Ballıbabagiller familyasından; çalı
görünüşünde, dip kısmı odunsu bir bitkidir.
Çiçekleri mavi veya morumsu ya da koyu kırmızıdır. Kokusu güzeldir.
Karabaş lavantaçiçeği denilen türü
yurdumuzda vardır.
Faydası : Kaynatılmış suyu uyarıcı ve midevidir. Küçük bir torba
içinde dolaplara konan lavanta çiçekleri, elbise
ve çamaşırları böceklerden korur. Banyo suyuna güzel koku verir.
Lavanta kolonyası vücudu ferahlatır. Ateşi
düşürür.
Limon (lemon) : Limonağacının açık sarı renkli, yumurta biçiminde,
kabuğu güzel kokulu, suyu ekşi olan
meyvesidir. Kabuklarından limon esansı çıkarılır. C vitamini, şeker,
müsilaj, sitrik asit ve tuzları bakımından
zengindir.
Faydası : Ateşi ve tansiyonu düşürür. Kanı temizler. Susuzluğu
giderir. Kalbi kuvvetlendirir. Damar sertliği ve
romatizmada faydalıdır. Gribin çabuk atlatılmasını sağlar. Mide,
bağırsak ve idraryollarındaki mikropları
öldürür. Gıda zehirlenmesini önler. İdrar söktürür. Böbrek ve mesane
kum ve taşlarının düşürülmesine yardımcı
olur. Yüzdeki sivilceleri geçirir. Cildin güzelleşmesini sağlar.
Karaciğer hastalıklarında faydalıdır. Dişleri
beyazlatır ve diş etlerini kuvvetlendirir. Nezlede şikayetleri
geçirir. Skorbüt hastalığında faydalıdır. Boğaz ve
bademcik iltihaplarının giderir. İshali keser. Kansızlığı önler.
Fazla aybaşı kanamasını önler. Nasırları söker.
Mide ağrılarını dindirir. Baş ağrılarını ve vücut ağrılarını keser.
Yüz çillerinde faydalıdır
Mahmude
(bingözotu) : Çitsarmaşığıgiller familyasından; Anadolu'da ve
Suriye'de yetişen, sarılarak tırmanan,
sürünücü ve sütlü, çok yıllık bir bitkidir. Gövdesi ince ve
tüysüzdür. Çiçekleri beyaz ve sarımsı renktedir.
Meyvesi 4 tohumlu, 2 gözlü bir kapsüldür. Kökleri uzun ve kalındır.
Kökü, nişasta, tanen, müsilaj ve
"skammonin" taşır. Ev ilaçlarında kullanılmaması tavsiye edilir.
Faydası : Kalınbağırsağa tesir eden tahriş edici bir müshildir.
Frengide faydalıdır.
Mandalina (mandarin) : Turunçgiller familyasından; 5-6 m
yüksekliğinde mandalina ağacının meyvesidir. Tatlı,
kokulu, lezzetli, vitamince zengin bir meyvedir. Kabuğundan esans
çıkarılır.
Faydası : Kanı temizler. Sinirleri yatıştırır. Damar sertliği, felç
ve gripte faydalıdır.
Mantar (fütr) : Boy, biçim ve bölge bakımından büyük değişiklikler
gösteren, yüz bin kadar çeşidi bulunan bir
çeşit bitkidir. Karada ve tatlı sularda yaşarlar. Mantarların içinde
tıbbi etkileri olanlar, gıda olarak kullanılanlar,
zehirlenmelere sebep olanlar, hayvanlarda ve bitkilerde hastalık
yapanlar, antibiyotik madde oluşturanlar ve
kimya sanayiide kullanılanlar vardır. Yenen mantarların çoğu bazitli
mantarlardır. Bunların 500 kadar cinsi ve
13500 kadar türü vardır. Sporları şişkin bir hif ucunda 4 tane
olarak meydana gelir. Makbul olan türü şemsiye
mantarıdır. Büyük ve göz alıcı bir şekildedir. Şapkası başlangıçta
yuvarlak veya yumurta biçimindedir. Sonradan
çan, şemsiye veya tabak şekline döner. Rengi beyazımtırak gri ile
esmerimtırak gri arasında değişir. Çapı 25-30
cm kadardır. Eti yumuşak ve süt gibi beyazdır. Lezzeti hoştur. Yer
mantarı da yenir. Huni biçimindedir.
Şapkasının eti sarımtırak beyaz ve sarı kenarlıdır. Kokusu kayısıyı
hatırlatır. Lezzeti ise karabiberi andırır.
Hazmı güçtür.
Faydası : Etin yerini tutar. Protein değeri etten fazladır.
Yorgunluğu giderir. Düşünme ve öğrenme yeteneğini
geliştirir. Kansızlığı giderir. Bedenin gelişmesinde yardımcı olur.
Romatizma ve üremi olanlar yememelidir.
Margarit (çayır kasımpatı) : Dağlarda ve çayırlarda yetişen güzel
çiçekli bir bitkidir. Kasımpatıya benzer.
Dalları ufaktır. Yeşil yaprakları dantela gibidir. Çiçeklerin
etrafında beyaz yaprakları vardır. Ortası altın sarısı
rengindedir. Çiçekleri yaz aylarında toplanıp kurutulur.
Faydası : İdrar söktürür. Terletir. Böbrek taşlarının düşürülmesinde
yardımcı olur. Karaciğer hastalıklarında
faydalıdır. Egzama, temriye gibi deri hastalıklarında şikayetleri
giderir.
Marrup (marupa) : İkiçenekliler sınıfının, simaroubaceae
familyasından, Amerika'da dokuz türü olan, bileşik
almaşık yapraklı bir ağaçtır. Antillerde yetişen şişmarouba amara;
20 m kadar boyunda bir ağaçtır. Kabuğu düz,
pürüzsüz, grimsi ve çok acıdır. Kerestesi kıymetlidir.
Faydası : Ateş düşürür. Kalp hastalıklarında faydalıdır.
Marul (lactuca) : Bileşikgiller familyasından; geniş ve uzun yeşil
yapraklı veya çok yıllık bir bitkidir.
Tohumları, cinsine göre esmer veya siyahtır. Ilık iklimi sever. İlk
ve sonbahar aylarında ekilir. Yurdumuzda bir
çok çeşidi vardır.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Uykusuzluğu giderir. Sinirsel kalp
çarpıntılarını keser. İsteride faydalıdır.
Erkeklerde aşırı cinsel istekleri keser. Kabızlığı giderir. Basur
memelerinde faydalıdır. Kandaki şeker miktarını
düşürür. Kanı temizler. Hazmı kolaylaştırır. Nekahat devresinin
kolay atlatılmasında yardımcı olur. Bol idrar
söktürür. Romatizma ve Nikris'te faydalıdır. Göğsü yumuşatır.
Karaciğer ve dalak şişliklerini indirir. Böbrek
iltihaplarında iyidir. Aybaşı halinin ağrısız ve muntazam olmasını
sağlar. Suyu, ergenlik sivilcelerini giderir.
Yüze tazelik ve güzellik verir. Lapası; kan çıbanı, apse ve
yanıklarda faydalıdır. Asabi öksürükleri keser. Anne
sütünü artırır.
Mayasılotu (egzamaotu) : Ballıbabagillerden; yurdumuzun hemen hemen
her bölgesinde yetişen, beyaz tüylerle
kaplı, alçak bir bitkidir. Yaprak kenarları alta doğru kıvrıktır.
Çiçekleri beyazdır. Ev ilaçlarında çiçekli bitki
kullanılır.
Faydası : Mide rahatsızlıklarını giderir. Sinirleri uyarır. Ateşi
düşürür. Egzamaya faydalıdır. Vücuda kuvvet
verir.
Maydanoz (midenuvaz) : Maydanozgiller familyasından; yaprakları
güzel kokulu ve parçalı, kazık köklü, 30 -
100 cm boyunda, iki yıllık otsu bir bitkidir. Çiçekleri şemsiye
halindedir. Tohumları ufak ve esmerdir.
Meyvelerinin içeriğinde uçucu bir yağ ile apiin adlı bir glikozit
vardır. Kökünde, biraz uçucu yağ, müsilaj ve
apiin vardır. Yaprakları, kökü ve meyvesi kulanılır.
Faydası : İdrar söktürür. İştah açar. İltihaplı yaraların
iyileşmesini sağlar. Aybaşı sancılarını keser. Sürmenajda
faydalıdır. Yüksek tansiyonu düşürür. Kalbin yorulmasını önler.
Kansızlığı giderir. Kansere karşı korur.
Karaciğer şişliğini giderir. Safra akışını kolaylaştırır. Vücuttaki
zehirli maddelerin atılmasını kolaylaştırır.
Vücutta biriken suyu boşaltır. Böbrek taşlarının düşürülmesine
yardımcı olur. Romatizmada faydalıdır. Mide ve
bağırsaklarda gaz birikmesini önler. Bağırsak solucanlarının
düşürülmesine yardımcı olur. Aybaşı kanamalarının
düzenli olmasını sağlar. Anne sütünü azaltır ve böylelikle memelerin
şişmesini önler. Cinsel istekleri artırır.
Görme gücünü artırır. Böbrek iltihabı olanlar maydanoz yememelidir.
Mazı (thuja) : Servigiller familyasından; pul yapraklı daima yeşil,
ağaç veya ağaçcık halinde bulunan bir bitki
cinsidir. Ev ilaçlarında yaprakları ve kozalağı kullanılır.
Faydası : Yaprakları siğilleri yok etmekte kullanılır. Kozalağından
bağırsak solucanı düşürücü ilaç yapılır. Gebe
kalmayı önlemek için kullanılır. Bazı zehirlenmelerde, panzehir
olarak kullanılır. Basur memelerinde faydalıdır.
Melekotu (angelica) : Maydanozgiller familyasından; dere
kenarlarında, çayırlarda ve ormanlardaki ağaçsız
alanlarda yetişen, boyu 3 m kadar, hoş kokulu, otsu bir bitkidir.
İstanbul, Marmara Bölgesi, Doğu Karadeniz ve
Beyşehir dolaylarında yetişir. Boyu 1- 1,5 m kadardır. 2 veya çok
yıllık bir bitkidir. Gövdesi silindiriktir.
Boyuna çizgiler vardır. İçi boştur. Mavimtırak yeşil veya kırmızı
renktedir. Çiçekleri beyazdır. Kökü ve
rizomlarında uçucu bir yağ ve tanen ihtiva eder. Yaz ve sonbahar
aylarında toplanıp kurutulur.
Faydası : Mide ve bağırsak hastalıklarına iyi gelir. Sinirleri
kuvvetlendirir. Spazmları giderir. Astım nöbetlerini
giderir. Kuvvet ve iştah verir. Nekahat devresinin kısa sürmesini
sağlar. Yapraklarından çıkan suya, bir parça
pamuk bastırılıp, diş çürüğüne konursa, ağrıyı keser. Kandolaşımını
düzenler. Terletir. Kurutulmuş melekotu,
dövülüp başa sürülecek olursa, bitleri öldürür.
Melisa (oğulotu) : Ballıbabagiller familyasından; çok dallı, beyaz
çiçekli otsu bir bitkidir. En önemli türü tıbbi
melissadır. İstanbul, Bursa, Ege ve Akdeniz bölgesinde yetişir. Boyu
30 - 80 cm kadardır. Limon kokuludur.
Çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları ince ve yumuşak tüylüdür.
Çiçekleri beyazdır. Yapraklarında tanen, reçine ve
uçucu bir yağ vardır.
Faydası : Mide ve bağırsak ağrılarını keser. Kalbi kuvvetlendirir.
Hazımsızlık, baş ağrısı ve migrende faydalıdır.
Melankoli, sara, başdönmesi, kulak çınlaması ve sinir krizlerinde
şikayetleri ortadan kaldırır. Bayılmalarda
kullanılır. Mide ve bağırsak gazlarını söker. Aybaşı ağrılarını
keser ve aybaşı kanamalarını düzenler.
Huzursuzluk ve sıkıntıları giderir. Hafıza zayıflığında faydalıdır.
Menekşe (benefşe) : Menekşegiller familyasından; çiçekleri tek
renkli, bir veya çok yıllık otsu bir bitkidir.
Yaprakları yürek biçiminde ve hemen hemen sapsızdır. Genellikle az
veya çok koyu renkli olur. Beyaz renklileri
de vardır. İlkbahar aylarında çiçek açar.
Faydası : Terletir. Vücuda rahatlık verir. Kanı temizler. Vücutta
biriken zehirlerin atılmasını sağlar. Nikris ve
romatizmada faydalıdır. Kabızlığı giderir. Sıracada faydalıdır. Cilt
hastalıklarında da kullanılır. Lapası yaraların
iyileşmesini sağlar. Menekşe yağı, egzama ve uyuzu tedavi eder.
Boğmaca ve boğaz ağrılarında faydalıdır. Sulu
temriyeleri de tedavi eder.
Mersin (asmar) : Mersingiller familyasından; daima yeşil çalı veya
2-5 metre boyunda bir ağaçcık olan bir
bitkidir. Yaprakları deri gibi serttir. Çiçekleri beyazdır. Kokusu
güzeldir. 100 kadar türü vardır. Yabani mersin
Akdeniz çevresinde yetişir. Meyvesine de mersin denir. Küçüktür.
Tatlı bahratlı ve kokuludur. Yenir.
Yapraklarında ve çiçek dallarında reçine, tanen, sinaol, terpen,
mirtol, pinen gibi maddeler vardır. Meyvelerinde
ise uçucu yağ, şeker, sitrik asit bulunur.
Faydası : Bronşitte faydalıdır. Mesane iltihaplarını da giderir.
Nezlede faydalıdır. Akciğer iltihaplarında
kullanılır. Bel soğukluğunda faydalıdır. İshali keser. Mide
ağrılarını giderir. Egzamada faydalıdır. Saçları
boyamakta kullanılır.
Meryemotu (mübarekotu) : Gülgiller familyasından; Doğu, Güney ve
Karadeniz bölgeleri ile İstanbul
çevresinde yetişen bir bitki türüdür.
Faydası : Yaprakları ve kökü kuvvet verici olarak kullanılır. İshali
keser.
Meryempelsengi (çalapa) : Guttiferae familyasından Antil adalarında
yetişen bir ağaçtır. Kabuklarından reçine
elde edilir.
Faydası : Müshildir. Kabızlığı giderir. İdrar söktürür. Safra
akışını düzenler. Sıtma, frengi, kulunç, sarılık,
mafsal ağrıları ve baş ağrılarında kullanılır. Bağırsaklarında
hastalık olanlar kullanmamalıdır.
Mercimek (merdümek) : Baklagiller familyasından; beyaz çiçekli, bir
yıllık bir tarım bitkisi ve bunun besin
olarak kullanılan yuvarlak, yassı tohumudur. Mart - Nisan aylarında
ekilir. İlk çağlardan beri Akdeniz
bölgesinde yetiştirilmektedir. İçeriğinde B vitaminleri ve fosfor
vardır.
Faydası : Beden ve zihin gücünü artırır. Sinirleri kuvvetlendirir.
Bağırsaklara yumuşaklık verir. Sinir
zafiyetlerinde faydalıdır. Kan yapar. Anne sütünü artırır. Baharatlı
çorba şeklinde yenmesi tavsiye edilir.
Meşe (bişe) : Kayıngiller familyasından; kışın yaprak döken veya her
zaman yapraklı olan, uzun ömürlü bir
orman ağacı cinsidir. Odunu sık dokulu; ağır, sert ve damarlıdır.
Erişkin meşenin odunu, kızıla çalan koyu sarı
renktedir. Doğal olarak 30'dan fazla türü vardır. Yurdumuzda birçok
çeşidi vardır.
Faydası : İshal ve dizanteriyi keser. Bağırsak bozukluklarını
giderir. Boğaz ve bademcik iltihaplarını tedavi
eder. Kanamaları durdurur. Basur memelerinden doğan şikayetleri
giderir.
Meyankökü (piyan) : Baklagillerden kalın rizomlu bir ağaçcıktır.
Yaprakları tüysü, yaprakçıkları pek çoktur.
Çiçekleri beyaz, morumsu veya mavimsidir. Başak biçimindedirler.
Yurdumuzda Batı ve Güney Doğu
Anadolu'da yetişir. Boyu 50 cm ile 2 m arasındadır. Çok yıllık otsu
bir bitkidir. Çiçekleri mavi mor renklidir.
Meyankökü adı verilen kökleri tatlıdır. İçeriğinde glikoz, sakkaroz,
nişasta, tanen, asparagin, yağ, zamk, reçine
ve glisirizin vardır. Meyan balı da kökünden elde edilir. Üç yıllık
kökler kullanılır.
Faydası : Grip, nezle, anjin ve nefes darlığında faydalıdır. Öksürük
ve balgam söktürür. Vücuda rahatlık verir.
İdrar söktürür. Yüksek tansiyonu düşürür. Mide - 12 parmak bağırsağı
ülseri ve gastriti tedavi eder. İştah açar,
hazmı kolaylaştırır. İncebağırsak iltihaplarını giderir. Vücuda
serinlik verir. Kabızlığı giderir. Fazlası tiryakilik
yapar ve zararlı olur.
Mısır (zea mays) : Buğdaygiller familyasından; 180 - 200 cm boyunda,
dik ve yüksek gövdeli, geniş şerit
yapraklı, bir yıllık bir bitkidir. Kökü kalın ve saçaklıdır.
Yaprakları şerit gibi, uzun, paralel damarlı, sert ve sivri
uçlu, sapsız, kenarları, dalgalıdır. İki çeşit çiçeği vardır. Erkek
çiçekler gövdenin ucunda salkım başak şeklinde,
dişi çiçekler ise yaprakların koltuğunda koçan halindedir. Dişi
çiçeklerin stilusları uzundur ve kınlarının
tepesinden dışarı doğru sarkarlar. Bunlar mısırpüskülü denilen kısmı
meydana getirirler. Meyvesi, koçanı
üzerinde sıkışık şekilde dizilidir. Rengi açık veya koyu sarı; esmer
veya kırmızımtırak renklidir.
Mısırpüskülünün içeriğinde glikoz, maltoz gibi şekerler, sabityağ,
steroller, reçine ve çok miktarda potasyum
tuzları vardır. İdrar söktürücü, idraryollarını temizleyici ve
hararet verici olarak kullanılır.
Mısırözü yağı, mısır tanelerinden çıkarılır. İçeriğinde yağ
asitleri, A vitamini, az miktarda steroller ve bol
miktarda nişasta vardır. Mısırözü yağı damarsertliğini önler.
Faydası : Daha ziyade mısırpüskülü ve mısırözü yağı kullanılır.
Mısır iyi bir besindir. Ancak hazmı biraz güçtür.
Guatr olanların yememesi tavsiye edilir.
Mineçiçeği (kanotu) : Mineçiçeğigiller familyasından; gövdesi dört
köşeli, sapsız yaprakları tüylerle örtülü, otsu
bitki veya ağaçcıktır. Çiçekleri başak durumundadır. Renkleri
eflatun veya bazen de alacalıdır. Yurdumuzda
yetişen verbana officinalis denilen türü 30-80 cm boyunda, bir veya
birçok yıllık otsu bir bitkidir. Otsu kısmı ve
kökü glikozit, tanen ve acı bir madde ihtiva eder.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Yorgunluğu ve uykusuzluğu giderir.
İştah açar. İdrar söktürür. Terletir. Baş, bel ve
mafsal ağrılarını dindirir. Göğüs ve kulak ağrılarını keser.
Romatizma, lumbago, siyatik ve nikriste faydalıdır.
Miskçiçeği (eşekkulağı) : İkiçenekliler sınıfının, Dipsacaceae
familyasından güzel kokulu bir bitkidir.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Vücuda rahatlık verir.
Miskotu (amberçiçeği) : İkiçenekliler sınıfından; 50-100 cm boyunda,
sarımtırak renkli, güzel kokulu bir
bitkidir. Yapraklarında şekerler, uçucu yağ, A ve B vitaminleri
vardır. Çiçekli dalları kullanılır.
Faydası : Vücuda kuvvet verir. Sinirleri uyarır. Aybaşı tutukluğunu
giderir. İştah açar. Safra ifrazatını artırır.
Misvak (salvadore persica) : İkiçenekliler sınıfının, salva doraceae
familyasından, Doğu Afrika'dan Hindistan'a
kadar uzanan bölgelerde yetişen küçük bir step ağacıdır. Odunu çok
liflidir. Dallarının ucundaki kısım diş fırçası
yerine kullanılır. Meyvesi de yenebilir.
Faydası : Dişleri temizler. Diş etlerini kuvvetlendirir. Ağız
kokusunu giderir.
Muşmula (beşbıyık) : Gülgiller familyasından; kış aylarında yaprak
döken, eğri büğrü övdeli, dallı budaklı
küçük bir ağaçtır. Çiçekleri beyaz veya pembe renklidir. Meyvesi,
buruk ve hoşa gitmeyen bir tattadır. Etlidir. 5
bölmesi vardır. İyice olgunlaştıktan sonra yenir.
Faydası : Böbrek kum ve taşlarının dökülmesine yardım eder.
Bağırsakların iyi çalışmasını sağlar. İncebağırsak
iltihabı, ishal ve dizanteriyi giderir. Kan dolaşımını düzenler.
Sinirleri güçlendirir. Mide hastalıklarında
faydalıdır. Lumbago ve nikriste kullanılır. Ana karnındaki ceninin
düşmesini önler.
Muz (musa) : Muzgiller familyasından; sıcak bölgelerde yetişen, çok
yıllık ve çok büyük bir otsu bitki cinsidir.
Yurdumuzda Antalya ve Anamur çevresinde yetiştirilir. Muz ağacının
gövdesi; toprak altında kök-sap veya
soğan halinde bulunur. Yaprakları bu kök-saptan çıkar. Tabandaki
çiçekleri meyve verir. Meyvelerin tamamı
sarkık bir sapın üzerinde toplu halde bulunur. Nişasta ve şeker
bakımından zengindir. Lezzetlidir. Fırında veya
güneşte kurutulduğu zaman çok besleyici bir un verir.
Faydası : Vücudun ihtiyacı olan bütün maddeleri karşılar. Kemiklerin
gelişmesini sağlar. Nekahat devresini
kısaltır. Sinir zafiyeti ve yorgunluğu giderir. Böbrek ve mafsal
iltihabında, bağırsak hastalıklarında faydalıdır.
Müzmin kabızlık çekenler fazla yememelidir.
Mürsafi (mürrisafi) : Burseraceae familyasından; çeşitli balsam
ağaçlarından elde edilen reçine sakızıdır. Güzel
kokusu vardır. İlkçağlardan beri kullanılır. Kokusu kuvvetli, tadı
acıdır.
Faydası : Spazmları giderir. Uyarıcıdır. Aybaşı tutukluğunu giderir.
Mürver (patlangıç) : Hanımeligiller familyasından; türlerinin çoğu
Kış aylarında çiçekleri döken çalı veya
ağaçcık halinde odunsu, ender olarak da otsu karakterde olan bir
bitki cinsidir. Sürgünlerinin geniş bir özü
vardır. Tomurcukları bol sayıda pullarla örtülmüştür. Çiçekleri
beyazdır. Meyveleri kabuksuz tane şeklindedir.
20 kadar türü vardır. Yurdumuzda doğal olarak bulunur. Yaprakları
uçucu yağ, şekerler ve bazı organik asitler
taşır. Meyvelerinde acı madde, tanen, şekerler, valerian asidi ve
bol miktarda renk maddesi bulunur. Yapraklar
ve meyveler müshil olarak kullanılır. Köklerinde müshil tesiri
vardır. Çiçekleri terletici ve hafif yatıştırıcıdır.
Kullanılan kısımları; yaz aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Kabızlığı giderir. Ateşi düşürür. Vücuda rahatlık verir.
İdrarı çoğaltır. Anne sütünü artırır. Nezlede
faydalıdır. Güneş yanıklarında da faydalıdır.
Nane (mentha) :
Ballıbabagiller familyasından; nemli yerlerde yetişen, genellikle
tüylü ve çok kokulu otsu bir
bitki cinsidir. Başak biçiminde beyaz, pembe veya morumsu çiçekleri
vardır. Güzel kokuludur.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. Gaz söktürür. Karaciğer
yetersizliğini giderir. Safra akışını düzenler. Mide
ağrılarını keser. Bağırsak spazmını giderir. Nefes almayı
kolaylaştırır. Astım, grip, bronşit ve öksürükte
faydalıdır. Sinirleri kuvvetlendirir. Sükunet verir. Heyecanları ve
korkuyu yatıştırır. Kusmaları önler. Migren,
uykusuzluk ve baş dönmelerinde faydalıdır. El ayak titremesi, dil
tutukluğu, felç ve uykusuzlukta kullanılır.
Kalbi kuvvetlendirir. Sinirsel kalp çarpıntılarını keser. Erkeklerde
ruhsal kaynaklı iktidarsızlığı giderir. Anne
sütünü artırır. Aybaşı kanamalarının muntazam ve ağrısız olmasını
sağlar. Sütle şişen memelerin şişini indirir.
Soğuk algınlığında faydalıdır. Bağırsak solucanlarının
düşürülmesinde yardımcı olur. İdrar söktürür. Mide ülseri
ve gastrit olanlar fazla kullanmamalıdır. Şekercilik, likörcülük,
lavantacılık ve eczacılıkta kullanılır.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. Gaz söktürür. Karaciğer
yetersizliğini giderir. Safra akışını düzenler. Mide
ağrılarını keser. Bağırsak spazmını giderir. Nefes almayı
kolaylaştırır. Astım, grip, bronşit ve öksürükte
faydalıdır. Sinirleri kuvvetlendirir. Sükunet verir. Heyecanları ve
korkuyu yatıştırır. Kusmaları önler. Migren,
uykusuzluk ve baş dönmelerinde faydalıdır. El ayak titremesi, dil
tutukluğu, felç ve uykusuzlukta kullanılır.
Kalbi kuvvetlendirir. Sinirsel kalp çarpıntılarını keser. Erkeklerde
ruhsal kaynaklı iktidarsızlığı giderir. Anne
sütünü artırır. Aybaşı kanamalarının muntazam ve ağrısız olmasını
sağlar. Sütle şişen memelerin şişini indirir.
Soğuk algınlığında faydalıdır. Bağırsak solucanlarının
düşürülmesinde yardımcı olur. İdrar söktürür. Mide ülseri
ve gastrit olanlar fazla kullanmamalıdır. Şekercilik, likörcülük,
lavantacılık ve eczacılıkta kullanılır.
Nar (rümman) : Nargiller familyasından; Akdeniz bölgesinden
Japonya'ya kadar yabani olarak yetişen canlı
kırmızı çiçekli, dört köşe dallı, hafifçe dikenli bir ağaçcıktır.
Yaprak kenarı ve sapı kırmızımtıraktır. Çiçekleri
parlak kırmızıdır. Meyvesi (Nar); portakal büyüklüğünde, esmer
kırmızı renkli, çok tohumludur. Yenen kısmı,
tohumlarının etli ve bol usareli kısmıdır. Ağacın gövde, kök ve dal
kabukları; nişasta, mannit, reçineli maddeler,
asitler, tanen, punicin ve olkoloidler taşır. Nar kabuğundan yapılan
ilaçlar tenya düşürmek için kullanılır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. İshali keser. Burun poliplerine
faydalıdır. Şerit düşürür. Kalbi kuvvetlendirir.
Zayıflara faydalıdır. Mide ve bağırsak hastalığı olanlar, küçük
çocuklar ve hamileler fazla kullanmamalıdır.
Nergis (narcissus) : Nergisgiller familyasından; soğanı zehirli bir
bitkidir. Baharda çiçekleri ilk açan
bitkilerdendir. Çiçeği, çıplak bir sapın ucunda biraz eğik durur.
Birçok türü vardır.
Faydası : Kusturucu olarak kullanılır. Sarada da faydalıdır. Fazla
miktarda kullanılmamalıdır.
Nevruzotu (linaria) : Sıracagiller familyasından; düzensiz çiçekli
otsu bir bitkidir. Çiçekleri aslanağzına benzer.
En güzel türü mor çiçekli nevruzotudur.
Faydası : Balgam söktürür. Kanı temizler.
Nilüfer (suzambağı) : Nilüfergiller familyasından nymphaea ve nuphar
cinsinden su bitkilerine verilen genel
addır.
Faydası : Kalbi kuvvetlendirir. Ağrıları dindirir. Sinirleri
yatıştırır.
Nişasta (starch) : Buğday, arpa, yulaf, pirinç, mısır gibi
tahılların tanelerinden ve patatesten özel yöntemlerle
elde edilen unumsu bir maddedir. Sıcak suda nişasta peltesi denilen
jelatinimsi bir kütle haline gelir.
Faydası : Güzellik maskelerinde, eczacılıkta ve çamaşırları
kolalamakta kullanılır. Aynı zamanda iyi bir
besindir. Tentürdiyot zehirlenmesinde çok faydalıdır. Lapası deri ve
göğüs hastalıklarında kullanılır. İltihapları
giderir. Cilt hastalıklarında kaşıntıları keser. Banyo suyuna
karıştırılıp yıkanılırsa cildi yumuşatır.
Nohut (cicer arietinum) : Baklagiller familyasından 50 cm kadar
boyunda, vatanı Akdeniz kıyıları olan,
sarımtırak çiçekli, bir yıllık bir tarım bitkisidir. Sebze ve tane
olarak yenir. Leblebi yapılır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Anne sütünü arttırır.
Okaliptus (sıtma
ağacı) : Mersingiller familyasından; Anavatanı Avusturalya olan, her
zaman yeşil bir ağaç
cinsidir. Bazılarının boyu 150 m'ye ulaşır. Ender olarak ağaçcık
şeklinde bulunur. Çiçekleri beyaz-sarı veya
kırmızı renktedir. Meyvesi tepeden 4-5 yarıkla açılan kapsüldür.
Odunu sert ve reçinelidir. Yapraklarında uçucu
yağ, reçineler, acı madde ve tanen vardır. Uçucu yağı çok miktarda
sineol taşır. Yurdumuzda Güneydoğu
Anadolu'da yetiştirilir. 160'dan fazla türü vardır.
Faydası : Öksürüğü keser. Solunum yolları hastalıklarında
faydalıdır. Boğaz ve burun iltihaplarını giderir.
Göğsü yumuşatır. Nezlede faydalıdır. Ateşi düşürür. Vücudu
kuvvetlendirir. Bronşite ve diğer solunum yolları
hastalıklarında faydalıdır. İdrar yollarını temizler. Astım ve
Veremde faydalıdır. Sıtmanın önünü alır. Basur
memelerinden kaynaklanan şikayetleri giderir.
Oltuotu (pembe pireotu) : Bileşikgiller familyasından; Doğu
Anadolu'da yetişen, 60 cm kadar boyunda, çok
yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi dik ve seyrek tüylüdür. Çiçekleri
dil biçiminde olup, gül rengindedir. İçeriğinde
"piretrin" vardır. Kuvvetli bir böcek öldürücüdür.
Faydası : Bit, pire, tahtakurusu gibi böceklerin öldürülmesinde
kullanılır.
Ö
Ödağacı (agalloch) : İkiçenekliler sınıfının, thymelaeaceae
familyasından; Doğu Asya ve Malaya adalarında
yetişen bir ağaçtır. Yaz, kış yapraklarını dökmez. Meyveler, armut
biçimindedir. Ağacın odunu ve kabuğu
yarılınca, hoş bir koku verir.
Faydası : Çoğunlukla tütsü yapmakta kullanılır.
Öküzgözü (dağkestanesi) : Bileşikgiller familyasından; çayır ve
ormanlarda yetişen, papatyayı andıran, çok
yıllık bir bitkidir. Kömeçleri turuncu-sarıdır. Çiçekleri
kullanılır.
Faydası : Kusturucudur. Sinir sistemini çok şiddetli bir şekilde
uyarır. Haricen kullanıldığı takdirde romatizma
ağrılarını dindirir, yaraları iyileştirir. Fazla miktarda
kullanılmamalıdır.
Ökseotu (gökçe) : Ökseotugiller familyasından; genç sürgünleri
yeşil, ufak çalı halinde bir bitkidir. Adi ökseotu
ve Zeytin ökseotu yurdumuzda doğal olarak yetişir. Yapraklarında
tanen, urson, inosit, saponin ve viscine adı
verilen gayet yapışkan, elastiki, yumuşak bir reçine vardır.
Faydası : Yüksek tansiyonu düşürür. Nabzı yükseltir. Kalbin
atışlarını artırır. Damar kireçlenmesinde faydalıdır.
Sara ve Akciğer kanamalarında kullanılır. Spazmları giderir. Hazmı
kolaylaştırır. Fazla kullanıldığı takdirde
zararlıdır. Bilinci uyuşturur. Adaleleri zayıflatır ve ishal yapar.
Öksürükotu (tussilago farfara) : Bileşikgiller familyasından;
yurdumuzda gevşek topraklı ve nemli sırtlarda
yetişen çok yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları dairemsi-köşeli,
etlice ve alt yüzü sık tüylü, beyaz görünüştedir.
Yapraklarında müsilaj, acı bir glikozit, tanen, inülin, şekerler ve
fitosterol vardır. Çiçeklerinde de aynı maddeler
ve bunlara ilave olarak da uçucu bir yağ vardır. Ev ilaçlarında
yaprakları ve çiçekleri kullanılır.
Faydası : Öksürüğü keser. Balgam söker. Diğer solunum yolu
hastalıklarında da yumuşatıcı olarak faydası
görülür.
Pamuk (gossypium)
: Ebegümecigiller familyasından, lif ve yağ elde etmek maksadıyla
ekilen otsu veya odunsu
bir bitkidir. Gövdesi dik, dallanmış ve çok tüylüdür. Yaprakları
uzun saplıdır. Meyvesi 3-5 gözlü bir kapsüldür.
Her gözün içinde siyahımsı renkli, oval ve üzeri, uzun, sık ve beyaz
tüylerle örtülü 5-10 tane tohum vardır.
Birçok türü vardır. Yurdumuzda koza veya yerli türü yetiştirilir.
Yerli pamuk 75-80 santimetre boyunda, yan
dalları, kısa, gövde ve yaprak sapları siyah benekli bir türdür.
Haziran-Temmuz aylarında sarı çiçekler açar.
Çiçekleri çabuk solar ve ceviz iriliğinde koza yapar. Kozalar
olgunlaştıktan sonra hasat yapılır. Tohumlarının
çevresinde meydana gelen ince, yumuşak teller işlenerek hidrofil
pamuk yapılır. Çiğit denilen pamuk
tohumlarından pamukyağı elde edilir. Hekimlikte kök kabukları ve
yaprakları kullanılır.
Faydası : Kabızlığı giderir. Ateşi düşürür. Aybaşı yokluğunu
giderir. Adet kanı söktürür.
Pancar (beta vulgaris) : Ispanakgiller familyasından; ince köklü,
bir veya iki yıllık otsu bir bitkidir. Yem
pancarı, sebzelik pancar ve şeker pancarı gibi çeşitleri
vardır.Kırmızı pancarın kökleri toparlak bir yumru
şeklindedir. Sebze olarak kullanılır. Şeker pancarının kökleri
toparlak bir yumru şeklindedir. İçeriğinde sakaroz
vardır.
Faydası : Kırmızı pancar, Karaciğer'in muntazam çalışmasını sağlar.
İdrar söktürür. Kansızlığı giderir. Şeker
hastalığı ve vereme karşı korur. Mide ve bağırsakları
kuvvetlendirir. Sinirleri yatıştırır. Vücudu kuvvetlendirir.
Papatya (matricaria chamomilla) : Bileşikgiller familyasıından;
Nisan-Eylül aylarında çiçek açan, 25 cm kadar
boyunda, bir yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları ince parçalı olup,
sapsızdır. Çiçeğinin orta kısmı sarıdır.
Kenarlarında 12-20 tane dil biçiminde beyaz renkli çiçek vardır.
Çiçeklerin içeriğinde acı madde, tanen ve
glikozitler vardır. Meyvesi sarımtırak esmer renkli bir uçucu yağ
taşır. Yaz aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : Ateşi düşürür. Ağrıları keser. Spazm çözer. Terletir.
Sinirleri yatıştırır. Bağırsak gazlarını giderir.
Vücuda rahatlık verir. Boğaz bademcik ve diş etlerinin iltihaplarını
giderir. Bel ve baş ağrılarını geçirir. Saçları
sarartmak için de kullanılır. Papatya yağı spazm giderir. Ağrıları
dindirir. Mikropları öldürür. Sinirleri yatıştırır.
Patates (solanum tuberosum) : Patlıcangiller familyasından; yer
altındaki yer altındaki yumruları yenen otsu bir
bitkidir. Yeşil kısımlarında, renksiz filizlerinde ve yeşilimsi
yumrularında Solanin denilen bir madde vardır.
İçeriğinde bol miktarda nişasta, B ve C vitaminleri bulunur.
Faydası : Şeker hastalarına faydalıdır. Susuzluğu giderir. Mide ve
Onikiparmak ülserinde yararlıdır. Karaciğer
şişliğini giderir. Safra akışını kolaylaştırır. Bağırsak
solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Damar
sertliğine faydalıdır. Sert bir şey yutulduğunda yabancı maddenin
zarar vermeden çıkmasını sağlar. El ve ayak
çatlaklarında faydalıdır. Skorbüt hastalığını önler. Kandaki şeker
seviyesini düşürür. Kanı temizler. Kansere
karşı korur.
Patlıcan (badincan) : Patlıcangiller familyasından; kalın saplı,
uzunca yapraklı, iri mor meyveli, bir yıllık otsu
bir bitkidir. Birçok çeşidi vardır. İçeriğinde A vitamini, fosfor ve
bazı esanslar vardır.
Faydası : Kansızlığı giderir. Karaciğer ve Pankreasın muntazam
çalışmasını sağlar. İdrar söktürür. Kilo vermeye (zayıflamaya)
yardımcı olur. Böbrek yanması ve ağrısını keser. Sinirleri
yatıştırır. Kalp çarpıntısını giderir.
Cilt hastalıkları, şeker, mide bağırsak ve karaciğer hastalıkları
aşırı derecede olanlar patlıcan yememelidir.
Pazı (yabani ıspanak) : Ispanakgiller familyasından; kırlarda
kendiliğinden yetişen veya bahçelerde yetiştirilen
otsu bir bitkidir. Yaprakları iri ve çok, kökleri dallı ve az
etlidir. Yapraklarında bol miktarda A ve C vitamini
vardır.
Faydası : İdrar söktürür. İdrayollarında hissedilen yanmayı giderir.
Haşlanmış yaprakların suyu kabızlığı giderir.
Yaprakları yanık, apse, şişlikler ve basur memelerinden doğan
şikayetleri giderir.
Pelin (pelinotu) : Bileşikgiller familyasından; boş arazilerde
kendiliğinden yetişen, çok acı ve keskin kokulu otsu
bir bitkidir. Saksılarda da yetiştirilir. Birçok türü vardır.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürür. Adet söktürür. İştah açar.
Mideyi kuvvetlendirir. Ateşi düşürür. Fazla
miktarda alındığı takdirde zehirler.
Peygamberçiçeği (mavi kantoron) : Bileşikgiller familyasından;
özellikle ılık bölgelerdeki tahıl tarlalarında
yetişen bir bitkidir. Çiçekleri mavi veya menekşe rengindedir.
Faydası : İştah açar. İdrar söktürür. Nikris hastalığında
faydalıdır. Böbreklerdeki kumun dökülmesine yardımcı
olur. Bazı göz hastalıklarında kullanılır. Ağrıları keser. Vücutta
biriken zehirli maddelerin atılmasını sağlar.
Fazla miktarda kullanıldığı zaman kalbe zarar verir.
Pırasa (allium porrum) : Zambakgiller familyasından; sebzelik bir
bitkidir. Soğanı uzun ve göbeklidir. Yazın
ürün almak için ilk baharda veya güz aylarında; kış mevsiminde ürün
almak için ise yaz aylarında ekilir.
Yurdumuzda kamış pırasası ve kara pırasa denilen çeşidi çok
yetiştirilir.
Faydası : İdrar söktürür. Şurubu göğsü yumuşatır, öksürüğü keser.
İştahsızlığı giderir. Mide rahatsızlıklarına iyi
gelir. Romatizma, mafsal ağrıları, damar sertliği, böbrek
hastalıkları, üremi ve idrar tutukluğunda faydalıdır.
Böbreklerdeki kum ve taşların düşürülmesine yardımcı olur. Suyu
yüzdeki sivilce ve lekelere faydalıdır. Sinirleri
kuvvetlendirir. Kabızlığı giderir. Basur memeleri için faydalıdır.
Arı sokmasında da kullanılır.
Pirinç (oryza sativa) : Buğdaygiller familyasından; sıcak bölgelerde
yetiştirilen bir bitkidir. Her başakçığında bir
çiçek vardır. Tanesi burada meydana gelir. İçeriğinde bol miktarda
nişasta ve vitaminler vardır. Pirinç
kabuğundan tabii phytine elde edilir. Bu madde, gelişmeye yardımcı
olur. Zihin açıklığı sağlar.
Faydası : Vücuda gerekli olan kaloriyi sağlar. Yüksek tansiyonu ve
fazla üre miktarını düşürür. İshali keser.
Kaynatılması ile elde edilen su ishal kesici olarak kullanılır. Unu,
yaraları kurutmak maksadıyla kullanılır.
Portakal (citrus aurantium var) : Turunçgiller familyasından bir
ağaçtır. Boyu 2-10 m arasında değişir.
Yaprakları sert dayanıklı ve düz kenarlıdır. Meyvesi C vitamini
bakımından zengindir. Kabuğunun altında
sarımtırak, bazılarında ise kırmızı renkte sulu ve dilimli bir öz
bulunur. Kabuklarından portakal esansı elde
edilir. Eczacılıkta ve gıda sanayiinde kullanılır. Çiçeklerinden de
portakal çiçeği esansı yapılır.
Faydası : Çiçeklerinin kaynatılmasıyla elde edilen su, spazm
giderir. Kabuklarından yapılan şurup ise, mide
hastalıklarında kullanılır. Damar sertleşmesini ve felci önler.
Soğuk algınlığı, grip ve nezlede faydalıdır.
Yorgunluğu ve sinir bozukluğunu giderir. Cildin güzel olmasını
sağlar. Kansızlığı giderir. Hazmı kolaylaştırır.
Karaciğeri çalıştırır ve safra ifrazatını artırır. Ateşi düşürür.
Nekahat devresini kısaltır. Vücuda enerji verir. Şeker hastalarına
faydalıdır. Susuzluğu giderir. Zayıflatıcıdır. Mide hastalıklarından
şikayet edenler portakal yememelidir.
Ratanya (krameria
triandra) : Baklagiller familyasından; Amerika'da yetişen ve birçok
türü olan bir bitkidir.
Kökü toz haline getirilip, kullanılır. Çiçekleri kırmızı; yaprakları
uzun, ince ve uçları dilimlidir.
Faydası : Şurubu; ishali keser. Bağırsak iltihaplarını giderir.
Basur memelerine karşı pomad ve fitil olarak
kullanılır.
Ravend (ışgın) : Karabuğdaygiller familyasından; büyük yapraklı, çok
yıllık bir bitki cinsidir. Sebze veya süs
bitkisi olarak da yetiştirilen türleri vardır. Doğu Anadolu
bölgesindeki yüksek yerlerde ışgın denilen türü yetişir.
Boyu 150 cm kadardır. Mayıs - Haziran aylarında çiçek açar.
Yaprakları dairemsi, kenarları ince dişli, yüzeyi
pürüzlü ve serttir. Kökleri ilaç yapımında kullanılır. Taze
sürgünleri ve genç yapraklarından da sebze olarak
faydalanılır. İçeriğinde Tanen vardır. Kokusu kendine hastır. Tadı
acıdır.
Faydası : İştah açar, vücudu kuvvetlendirir. İshali keser. Mide ve
bağırsak gazlarını giderir. İdrarın rengini
sarıya boyar. Çok miktarda kullanılırsa ishal yapar.
Raziyane (rezene) : Maydanozgiller familyasından; Ege ve Akdeniz
bölgesinde yetiştirilen 2 veya çok yıllık
otsu bir bitkidir. Boyu 1-1,5 metre kadardır. Yaprakları saplı,
almaşık dizilişli ve tüysüzdür. Gövdesi dik, silindir
şekilli ve tüysüzdür. Sarı renkli çiçekleri şemsiye görünümündedir.
Meyveleri silindirik, 11 milimetre kadar
boyunda ve 4 milimetre kadar kalınlıktadır. Renkleri yeşilimsi
esmerdir. Meyveleri, müsilaj, şeker, nişasta, tanen
sabit ve uçucu yağ taşır. İlaçlarda tohumları ve kökü kullanılır.
Faydası : Mide ve bağırsak gazlarını giderir. Sinirleri ve ağrıları
yatıştırır. İştahi açar. İdrar söktürür. Anne
sütünü artırır. Boğmaca, dalak hastalıkları ve idrar zorluğunda
faydalıdır. Kansızlığı giderir. Kan çıbanı ve göz
zafiyetinde de kullanılır. Kalp hastalıkları, romatizma ve üremide
faydalıdır. Bronşları boşaltır.
Roka (eruca sative) : Turpgiller familyasından; sapı tüylü, 40 cm
kadar boyunda bir bitkidir. Çiçekleri sapın
ucundadır. Rengi beyaza çalar, üzeri mor damarlıdır. Çok kokuludur.
Yaprakları almaşık dizilişlidir.
Faydası : İdrar söktürür. Karında biriken suyu boşaltır. Kanın
temizlenmesine yardımcı olur. Sıtma ateşini
düşürür. Mafsal iltihaplarını giderir. Karaciğer ve dalak
hastalıklarında faydalıdır. Safrayı boşaltır. Sarılığı keser.
Karaciğer ağrısını giderir. İştah açar, hazmı kolaylaştırır. Cinsel
gücü arttırır.
Safran (zaferan) :
Süsengiller familyasından; yurdumuzda da yetiştirilen, 10-15 cm
boyunda, çok yıllık otsu bir
bitkidir. Etli, yuvarlak, kaidesi yassı, 4 cm kadar çapında, üstü
esmer renkli ve zarımsı pullarla kaplı, alt
tarafında da kök parçaları bulunan bir soğanı vardır. Yaprakları
uzun ve koyu yeşildir. Çiçekleri mor renklidir.
Sonbahar mevsiminde yapraklardan önce açar. Meyvesi kapsül
şeklindedir ve sonbahar aylarında meydana gelir.
İçeriğinde; şekerler, organik asitler, krosin ve uçucu yağ vardır.
Tepeciklerinden elde edilen toz; renk, tat ve
koku verici olarak kullanılır.
Faydası : Vücuda kuvvet verir. Sinirleri uyarır. Aybaşı
gecikmelerinde faydalıdır. Rahim hareketlerini arttırır.
İştah açar. Sinir zayıflığını giderir. Öksürük, bronşit ve astımda
faydalıdır. Fazla miktarda kullanılmamalıdır.
Hamilelerin de kesinlikle kullanmaması gerekir.
Sakızağacı (mastaki) : Antepfıstığıgiller familyasından; Akdeniz
kıyılarında yetişen, 4 m kadar boyunda, sık
dallı, çalı görünümünde, kış aylarında yaprak dökmeyen bir ağaçtır.
Çiçekleri küçük ve kırmızı renklidir.
Meyvesi ufak, yuvarlak ve sivri uçludur. Başlangıçta kırmızı renkli
iken sonradan siyaha dönüşür. Dal ve
gövdesinden sakız elde edilir.
Faydası : Midenin düzenli çalışmasını sağlar. Tükürük salgılanmasını
artırır. Çene kaslarını güçlendirir. Diş
etlerini temizler.
Salep (sahlep) : Salepgiller familyasından; tel köklü otsu bir
bitkidir. Kökünde 2 tane yumru vardır. Gövdesi,
dik ve silindirimsidir. Çiçekleri salkım veya başak şeklindedir.
Kullanılan yeri köklerindeki yumrularıdır.
Yurdumuzda bir çok çeşidi vadır. Salep yumruları müsilaj, glikoz ve
uçucu bir yağ taşır.
Faydası : Göğsü yumuşatır. Öksürük ve bronşitte faydalıdır.
Kabızlığı giderir. Basur memelerinde faydalıdır.
Zihni çalışma gücünü arttırır. Kalbi kuvvetlendirir. Aybaşı
kanamalarının düzenli olmasını sağlar. Bağırsak
solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Vücudun ısınmasını
sağlar. Cinsel gücü artırır.
Sandalağacı (kalanga) : Sandalgiller familyasından; küçük boylu bir
ağaçtır. Hindistan ve Malakka'nın dağlık
bölgelerinde yetişir. Yaprak dökmez. Yaprakları karşılıklıdır.
Çiçekleri sarımtırak kırmızıdır. Meyveleri kiraz
büyüklüğünde olup, siyah renklidir. Odunu sarımtırak renktedir ve
kokuludur. Bu odundan uçucu bir yağ olan
santal esansı çıkarılır. Hekimlikte kullanılır.
Faydası : İdraryollarındaki mikropları giderir.
Saparna (smilax) : Zambakgiller familyasından; tırmanıcı ve dikenli
gövdeli, yeşilimsi çiçekli, çok yıllık bir
bitkidir. Yaprakları kalp şeklindedir. Çiçekleri şemsiye
durumundadır. Kökünde tanen ve saponin bulunur.
Birçok türü vardır. Yurdumuzda nemçe saparnası, Anadolu saparnası
bulunur.
Faydası : Terletir. Kanı temizler. Cilt hastalıklarında faydalıdır.
Frengide kullanılır.
Sarıot (düğünçiçeği) : Centiyangiller familyasından; gök yeşili
renginde bir bitkidir. Nemli kumsallarda yetişir.
Sapı ince, yaprakları dipten çifter çifter bitişiktir. Çiçekleri
sarıdır. Karadeniz bölgesinde bulunur.
Faydası : Ateşi düşürür. Asabi ağrıları dindirir. Romatizmada
faydalıdır.
Sarısabır (azvay) : Zambakgiller familyasından 180 kadar türü
bulunan ve tropikal bölgelerde yetişen bir
bitkidir. Bazan sapsız küçük bitkiler, bazan da dallı budaklı
ağaçlar halinde bulunur. Yaprakları kalın ve etli
olup, rozet şeklindedir. Çiçekleri yeşilimsi, sarı veya donuk
kırmızıdır. Çoğu zaman üç renklidir. Yaprakları
kesildiği zaman acı bir su çıkar. Pankima denilen bu su; hekimlikte
kullanılır. Yurdumuzda da bulunur.
Faydası : Kabızlığı giderir. Mide hastalıklarında faydalıdır. Vücudu
kuvvetlendirir. Yanıkların sebep olduğu
sancıları keser. Sirke ile karıştırılıp, saç diplerine sürülürse,
dökülmelerini önler. Tavsiye edilen miktardan fazla
kullanılmamalıdır. Mesane ve rahim hastalıklarından şikayet
edenlerin de kesinlikle kullanmaması gerekir.
Sarmaşık (hedera) : Sarmaşıkgiller familyasından; tırmanıcı yeşil
odunsu bir bitkidir. Meyvesi etli, yuvarlak ve
üzümsüdür. Yurdumuzda; adi sarmaşık ve kafkas sarmaşığı olmka üzere
2 çeşidi vardır. Yaprak ve meyvelerinde
heederin denilen zehirli bir madde vardır.
Faydası : Haricen yaraların tedavisinde kullanılır.
Sarmısak (tüm) : Zambakgiller familyasından; bütün kısımları keskin
kokulu, 30-100 cm yüksekliğinde, otsu bir
bitkidir. Toprak altında iri bir soğanı vardır. Çiçekleri beyazımsı
pembedir. Yaprakları uzun, yassı, paralel
damarlı ve sivri uçlu olup, gövdeyi sarmıştır. Soğanı özel kokulu
uçucu bir yağ, şekerler, A, B, C, P vitaminleri
içerir. Yağında alliin denilen bir madde vardır.
Faydası : Yüksek tansiyonu düşürür. İştah açar. Solunum ve hazım
sistemindeki mikropları öldürür. Grip, tifo ve
difteri gibi salgın hastalıklar sırasında faydalıdır. Hazmı
kolaylaştırır. Kabızlığı giderir. Bağırsak solucanlarının
düşürülmesine yardımcı olur. Kanı temizler. Kalp adalelerini
kuvvetlendirir. Böbreklerin normal çalışmasını
sağlar. Karında ve bacaklarda toplanan suyun boşalmasında yardımcı
olur. Romatizma ve mafsal iltihaplarında
faydalıdır. Damar sertliğini önler. Ateşi düşürür. Arpacık ve basur
memelerinde faydalıdır. Zehirlenmelerde
kullanılır. İdrar tutukluğunu giderir. Zehirli hayvan sokmasında da
faydalıdır. Saçların uzamasına da yardımcı
olur.
Sarımsak otu (alliarie) : Turpgiller familyasından; dik saplı, küçük
beyaz çiçekli bir bitkidir. Oluşturulduğu
zaman sarımsak kokusu verir. Hemen hemen her yerde bulunur.
Faydası : Temriye uyuz ve yaraların tedavisinde kullanılır.
Sassafras (bois de sassafras) : Defnegiller familyasından bir
ağaçtır. Biri Amerika'da diğeri de Çin'de olmak
üzere iki türü vardır. Köklerinden, lavantacılıkta kullanılan sagrol
esansı elde edilir. Kurutularak toz haline
getirilen yaprakları baharat olarak kullanılır.
Faydası : Sassafrasın kökleri terletici olarak kullanılır.
Semizotu (semizebe) : Semizotugiller familyasından; bir yıllık otsu
bir bitkidir. Gövdesi toprak üzerine yatık,
yaprakları sapsız ve etlidir. Yenilen kısmı, küçük, yuvarlak yeşil
yaprakları ve körpe saplarıdır. C vitamini ve
Demir bakımında zengindir. İçeriğinde kuzukulağı asidi bulunduğundan
tadı biraz mayhoştur.
Faydası : Mide ve bağırsak kanamalarında ve kanlı idrarda
faydalıdır. Kanı temizler. Vücuda serinlik verir.
Şeker hastalarının susuzluğunu giderir. İdrar söktürür. Kabızlığı
giderir. Zayıflamaya faydalıdır. Dalak
hastalıklarında şikayetleri geçirir. Uykusuzluk, sinirlilik ve zihin
yorgunluğunda faydalıdır. Lapası, yanık ve
apsede rahatlık verir.
Servi (selvi) : Servigiller familyasından; genellikle kış aylarında
yaprak dökmeyen bir ağaçtır. Birçok çeşidi
vardır. Adi servi 20-30 m kadar boy alabilen, sütun şeklinde bir
servi türüdür. Kabukları ince ve düzgün, uzun
çatlaklıdır. Yaprakları koyu yeşil renklidir. Sürüngenlerinin
ucunda, 3 cm kadar çapında, esmer renkli kozalağı
vardır. Dal ve yapraklarından elde edilen uçucu yağın içeriğinde,
tanen ve servi kafurusu vardır. Hekimlikte
kozalalar kullanılır.
Faydası : İshali keser. Kanamaları durdurur. Şeker hastalığında da
faydalıdır. Saçları kuvvetlendirmekte ve diş
ağrılarını dindirmekte de kullanılır.
Sığırkuyruğu (verbascum) : Sıracagiller familyasından; yüksek boylu,
bir veya iki yıllık otsu bir bitkidir.
Yurdumuzda 200 kadar türü vardır. Sık tüylüdür. Yaprakları tabanında
toplanmıştır. Çiçekleri çok çabuk
dökülür. Sarı veya kırmızımsı renktedirler. Büyüksığırkuyruğu
denilen türünün içeriğinde; şeker, sabit ve uçucu
yağ, müsilaj, reçine, saponin ve renkli maddeler vardır.
Faydası : Göğsü yumuşatır. Balgam söktürür. Bronşitte faydalıdır.
Sıracaotu (scrophuiaria) : Sıracagiller familyasından; pis kokulu,
çok yıllık otsu bir bitkidir. Boğumlu sıracaotu
ve köpeksıracaotu en yaygın olan türlerdir.
Faydası : Lapası sıraca tedavisinde kullanılır.
Sinameki (cassia) : Baklagiller familyasından; bütün sıcak
bölgelerde yetişen, sarı çiçekli otsu veya ağaçsı bir
bitkidir. 400'den fazla türü vardır. Çiçekleri, yapraklarının
dibinden çıkar. Uzun salkım şeklindedirler. Meyvesi,
baklaya benzer. Basık silindirimsi, odunsu ve sert kabukludur.
Faydası : Kuvvetli müshildir. Kolit ve spastik kabızlıkta
kullanılmaz. Bulantı ve kusma yapabilir. Sütlü
kahveyle içilmesi daha kolaydır.
Sinirliyaprakotu (sinirotu) : Sinirotugiller familyasından; bir veya
çok yıllık otsu bir bitkidir. Birçok yabani
türü vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Yaraları iyileştirir. Cerahatı boşaltır.
Nasırların sökülmesinde kullanılır.
Soğan (basaliye) : Zambakgiller familyasından; yumrumsu ve yeşil
yaprakları kullanılan keskin kokulu, acı bir
otsu bitkidir. Bileşiminde uçucu ve sabit yağ, şekerler, fermentler
ve amino asitler vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Vücutta biriken zararlı maddeleri ve suyu
atar. Romatizma, mafsal iltihabı, idrar
tutukluğu, damar sertliğinde faydalıdır. Böbreklerdeki kum ve
taşların dökülmesine yardımcı olur. Zayıflamayı
sağlar. Böbrek ağrısını dindirir. Zihin yorgunluğunu dindirir.
Baygınlığı geçirir. Prostat bezinin hastalanmasını
önler. İktidarsızlıkta faydalıdır. Cinsel gücü artırır. Egzama ve
diğer cilt hastalıklarında faydalıdır. Öksürük
söktürür, bronşları temizler. Astım nöbeti, akciğer hastalıkları,
grip ve soğuk algınlığında faydalıdır. Kandaki
şeker seviyesini düşürür. Şeker hastalarında faydalıdır. Kolera ve
veremde bağırsak solucanlarının
düşürülmesine yardımcı olur. İhtiyarlamayı geciktirir. İştah açar.
Kalbi kuvvetlendirir. Koroner damarları
genişletir. Cerahatlerin boşalmasına yardımcı olur. Dolama ve
arpacıkta da faydalıdır.
Solucanotu (tanacetum vulgare) : Bileşikgiller familyasından;
Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgesinde doğal
olarak yetişen bir bitkidir. Taze bitkinin çiçekleri kullanılır.
Faydası : Bağırsak solucanlarını düşürür.
Soyafasulyesi (soja hispida) : Baklagiller familyasından; 1 - 1,5 m
boyunda, bir yıllık otsu bir tarım bitkisidir.
Çiçekleri menekşe sarısı rengindedir. Tohumu küre şeklinde, üzeri
pürtüksüzdür. Bir yanında siyah leke vardır.
Besleme gücü yüksek bir gıdadır.
Faydası : Vücudun geliişmesini sağlar. Şeker hastaları için
faydalıdır. Sinirlerin ve adalelerin güçlenmesini
sağlar. Zihin yorgunluğunda faydalıdır. Nekahat devresinin
kısalmasını sağlar. Guatr olanlar kullanmamalıdır.
Söğüt (bid) : Söğütgiller familyasından; genellikle su kenarlarında
yetişen boylu veya bodur bir ağaçtır. Kışın
yaprak döker. Yaprak dökmeyenleri enderdir. Meyveleri kapsül
şeklindedir. Yurdumuzda 35 kadar türü vardır.
Dal kabuklarının içeriğinde salisin glikozidi ve tanen vardır. Ev
ilaçlarında kullanılır.
Faydası : Ateşi düşürür. İshali keser. Kanamayı dindirir. Mikropları
öldürür. İştah açar. Vücuda kuvvet verir.
Romatizma ağrılarını dindirir. Mesane taşlarının düşürülmesine
yardımcı olur. Uykusuzluğu giderir. Sinirleri
yatıştırır. Aybaşı kanamalarını düzenler.
Sumak (somak) : Antepfıstığıgiller familyasından; kışın yaprak döken
veya her mevsimde yeşil kalan bir
ağaçcıktır. Meyvesi mercimeğe benzer. 150 kadar türü vardır. Birçoğu
zehirlidir. Yurdumuzda derici sumağı ve
boyacı sumağı doğal olarak yetişir. Kokulu sumağın tentür halindeki
şekli idrar tutamama hastalığında
faydalıdır.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. Hazımsızlığı ve iştahsızlığı giderir.
İshali keser. Kandaki şeker miktarını düşürür.
Fazlası kabızlık yapar. Tansiyonu yüksek olanlar kullanmamalıdırlar.
Susam (sesanum indicum) : Susamgiller familyasından; sıcak
bölgelerde yetişen, bir yıllık, yağ veren otsu bir
bitkidir. Çiçekleri beyaz veya kırmızı, sarıyla karışık alacalı
beyazdır. Meyvesi kapsül şeklindedir. Tohumları
esmer veya sarı renklidir. Tohumlarından susamyağı çıkarılır. Tahin
helvası yapımında da kullanılır. Ev
ilaçlarında; yaprakları ve yağı kullanılır.
Faydası : Yağı, safra taşlarının düşürülmesinde faydalıdır.
Karaciğer hastalıklarında kullanılır. Kabızlığı giderir.
Cinsel gücü artırır. Karın ağrısını giderir. Nefes darlığı ve
bronşitte faydalıdır.
Suteresi (sezab) : Turpgiller familyasından; akarsu kenarlarında
yetişen çok yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi yeşil
renkli, köşeli, parlak ve yatıktır. Boyu 30-40 cm kadardır. Kökü
çoktur. Çiçekleri beyazdır. İçeriğinde; kükürtlü
bir glikozit, sabit yağ, A, C, D vitaminleri ve mirozin vardır. Ev
ilaçlarında usaresi kullanılır. Salata olarak da
yenir.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. İdrar söktürür. Vücudu
kuvvetlendirir. İştah açar. Skorbüt tedavisinde faydalıdır.
Cinsel gücü artırır.
Suyosunu (alga) : Tatlı bitkiler şubesinden; genellikle suda yaşayan
klorofilli bitkidir. Yeşil, esmer, kırmızı ve
mavi su yosunları diye sınıflara ayrılır ve değişik alanlarda
kullanılırlar. Soda, potas ve iyot elde edilir. Tarım,
sanayi ve tıpta kullanılır. Bazı memleketlerde de besin olarak
yenir.
Faydası : Fistüllü yaraları genişletmek için cerrahide kullanılır.
Dıştan tatbik edildiğinde zayıflatıcı özelliği de
vardır.
Süsen (iris) : Süsengiller familyasından; Nisan - Haziran ayları
arasında türlü renklerde ve güzel kokulu çiçekler
açan, 30-80 cm boyunda, çok yıllık soğanlı otsu bir bitkidir.
Çiçekleri dalların ucunda başak şeklindedir. Dış
kısımları soyulup, kurutulduktan sonra menekşe kökü diye kullanılır.
İçeriğinde uçucu yağ, sabit yağ, müsilaj,
nişasta, tanen, şeker, iridin ve reçineli maddeler vardır.
Yurdumuzda 20 kadar türü vardır.
Faydası : Az miktarda kullanıldığı takdirde astım ve bronşitte
faydalıdır. Göğsü yumuşatır. Balgam söktürür.
Yüksek dozda kullanıldığı takdirde kusturucudur. Mide ve bağırsak
gazlarını giderir. Vücutta biriken suyu
boşaltır. Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Haricen
kullanıldığı takdirde yaraları iyileştirir.
Sütleğen (euphorbia) : Sütleğengiller familyasından; süt gibi beyaz
ve zehirli bir özsuyu taşıyan, bir veya çok
yıllık, otsu veya odunsu bir bitkidir. Yurdumuzda 60 kadar çeşidi
vardır. Önerilen miktardan fazla
kullanılmamalıdır.
Faydası : Kuvvetli müshildir. Kabızlığı giderir. Sıtma ve sarılıkta
da kulanılır.
Sütotu (polygala) : Sütotugiller familyasından; bir veya çok yıllık,
odusu veya otsu bir bitkidir. Çiçekleri
kırmızı, beyaz veya mavidir. Yurdumuzda polygala supina ve polygala
anatolica denilen türleri vardır. Kökü
kullanılır. Kokusu bulantı vericidir.
Faydası : Bronşitte faydalıdır. Balgam söktürür. Göğsü yumuşatır.
İdrarı çoğaltır. Anne sütünü çoğaltır. Yüksek
dozda kullanılacak olursa kusturur.
Ş
Şahtere (şahterec) : Şahteregiller familyasından; çok parçalı
yapraklı, küçük, düzensiz, beyazımtırak veya
pembe renkli çiçekleri olan otsu bir bitki cinsidir. 50 kadar türü
vardır. En önemlisi tıbbi şahtere yurdumuzda
yetişir. Tıbbi şahtere yol kenarlarında rastlanan 20-60 cm boyunda
bir yıllık otsu bir bitkidid. Yaprakları
mavimsi-yeşil; çiçekleri mor renklidir. Bitkinin içeriğinde tanen,
şeker, fumarin ve fumar asidi vardır.
Faydası : Kanı temizler. Vücudu terleterek zararlı maddelerin
atılmasını sağlar. Damar sertliğinde faydalıdır.
Mide ağrısı ve mayasılda da şikayetleri giderir.
Şakayık (ayıgülü) : Düğünçiçeğigiller familyasından; otsu veya
gövdesi odunlaşmış, çok yıllık bir bitki cinsidir.
Birçok çeşidi vardır. Tıbbi şakayık; Mayıs-Haziran aylarında pembe
veya kırmızı renkli çiçekler açan, 70 cm
kadar boyunda, çok yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları derin
parçalıdır. Kökünde; uçucu yağ, nişasta, şekerler,
peanol ve peregrinin adlı bir alkoloid vardır. Ev ilaçlarında
kökleri kullanılır.
Faydası : Boğmaca ve öksürükte şikayetleri giderir. Sara da
faydalıdır. Sinirleri yatıştırır. Nikris ve kramplarda
da faydalıdır.
Şalgam (brassica napus) : Turpgiller familyasından; toprak altında
şişkin bir yumru yapan, topaç biçiminde etli
ve tatlı yumrumsu, iki yıllık bir bitkidir. Yaprakları parçalı ve
tüylü, çiçekleri sarıdır. Yurdumuzda kökü basık ve
yuvarlak olanlar makbüldür. İçeriğinde B vitamini ve madeni maddeler
vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Romatizma ve nikriste faydalıdır. Mafsal
şişliklerini indirir, şikayetleri giderir. Böbrek
kumu ve taşının düşürülmesine yardımcı olur. Apse, dolama, kan
çıbanı ve donmalarda kullanılır. Ergenlik
sivilcesi ve egzama gibi cilt hastalıklarında faydalıdır. Göğsü
yumuşatır. Akciğerleri ve bronşları temizler,
vücuda rahatlık verir. Boğaz iltihaplarını giderir. Nekahat
devresini kısaltır. Kabızlığı giderir. Vücudun
hastalıklara karşı direncini arttırır. Şeker hastalarının
susuzluğunu giderir.
Şebboy (matthiola) : Turpgiller familyasından; güzel kokulu,
kırmızı, açık sarı veya mor çiçekleri olan çok yıllık
bir bitkidir.
Faydası : İdrar söktürür. Kabızlığı giderir.
Şeftali (prunus persica) : Gülgiller familyasından; ılıman
bölgelerde yetişen bir ağaç ve meyvesidir. A
provitamini bakımından zengindir.
Faydası : Çiçekleri kabızlığı giderir ve bağırsak solucanlarını
düşürür. Meyvesi hazmı kolaylaştırır. İdrar
yollarını temizler. Bol miktarda idrar söktürür. Kabızlığı giderir.
Susuzluğu giderir. Ve vücuda serinlik verir.
Basur memelerinden doğan şikayetleri giderir. Safra kesesi ve
böbrekler için faydalıdır.
Şerbetçiotu (mayaotu) : Kendirgiller familyasından; yurdumuzda da
yetişen tırmanıcı gövdeli, çok yıllık bir otsu
bitkidir. Gövde ince ve serttir. Yaprakları uzun saplıdır.
Kullanılan kısımları dişi çiçek durumları, çiçekler
üzerinde bulunan salgı tüyleri ve köküdür. Çiçeklerin terkibinde
uçucu yağ, acı maddeler, reçineler, tanen gibi
maddeler vardır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Sinirleri yatıştırır. Uyku verir.
Şehveti azaltır. İdrar söktürür. Kanı temizler.
İştah açar. Mide ağrılarını giderir. Romatizma ve böbrek taşlarının
sebep olduğu şikayetleri giderir. Aybaşı
kanamalarının düzenli olmasını sağlar. Bira imalinde kullanılır.
Şeytanteresi (hıthıt) : İran, Suriye, Afganistan ve Horasan
dağlarında yetişen şeytanotu adlı bitkinin köküne
yapılan kesiklerden akan koyu bir maddedir. Sarı esmer renkli,
yumuşak balmumu kıvamında reçineli zamktır.
Faydası : Bağırsak gazlarını giderir. Hazmı kolaylaştırır. Bağırsak
solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Balgam söktürür. İsteri ve sinir hastalıklarında yatıştırıcı olarak
kullanılır.
Şimşir (buxus sempervirens) : Şimşirgiller familyasından; her zaman
yeşil çalı veya ağaç halinde odunsu bir
bitki cinsidir. Yurdumuzda yetişen adi şimşir; çoğunlukla sık dallı
bir çalı, bazen 10 metreye kadar boy salan bir
ağaçtır. Çiçekleri yeşilimsi sarıdır. Yaprakları ve dallarının
kabuğunda; alkoloidler, uçucu yağ, reçineli bileşikler ve tanen
vardır.
Faydası : Kanı temizler. Terletir, ateş düşürür ve vücudu
rahatlatır. Hafif derecede müshildir. Karaciğer hastalıklarında
kullanılır.
Taflan
(hindkirazı) : Gülgiller familyasından; Karadeniz'in doğu
kıyılarında da yetişen bir çalı veya 6 metre
kadar boy atan, kış aylarında yapraklarını dökmeyen bir bitkidir.
Çiçekleri küçük ve beyaz renklidir. Salkım
halinde toplanmışlardır. Meyvesi zeytin büyüklüğündedir. Taze
yapraklarında şeker, tanen, kalsiyum oksalat ve
prülaurasin adlı bir glikozit vardır. Taze yapraklarından taflan
suyu hazırlanır.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Bronşitte şikayetleri giderir.
Öksürüğü keser. Spazm giderir. Aybaşı gecikmelerinde
de kullanılır.
Tarçın (cinnamomum) : Defnegiller familyasından; anayurdu Güney ve
ve Güneydoğu Asya olan, yaprak
dökmeyen kokulu bir ağaçtır. Yaprakları derimsi ve genellikle üç
damarlıdır. Birçok türü vardır. Kabuğu baharat
olarak kullanılır.
Faydası : Ruhi sıkıntıları giderir. Sürmenajda faydalıdır. İştah
açar. Hazmı kolaylaştırır. İshali keser. Mide
tembelliğini giderir. Vücudun direncini artırır. Kadınlardaki beyaz
akıntıyı keser. Bağırsak solucanlarının
dökülmesine yardımcı olur. Cinsel arzuları artırır.
Tarhun (artemisia dracunculus) : Bileşikgiller familyasından;
anayurdu Sibirya olan ıtırlı bir bitkidir.
Faydası : İdrar söktürür. Vücutta biriken tuz ve suyu atar.
Hazımsızlığı giderir. Mide hastalıklarında faydalıdır.
Mide ve bağırsak gazlarını giderir. Bağırsak solucanlarını düşürür.
Aybaşı kanamalarının ağrısız olmasını sağlar.
Tatula (boru çiçeği) : Patlıcangiller familyasından; 3 - 100 cm
boyunda, dik gövdeli, bir yıllık otsu bir bitkidir.
Yaprakları saplı, büyük, oval ve kenarları tam, az girintili veya
lopludur. Çiçekleri beyazdır. Meyvesi, çok
tohumlu bir kapsüldür. 10 kadar türü vardır. Bunlardan datura metel
ve datura stramonium yurdumuzda yetişir.
İlaçlarda yaprakları ve tohumları kullanılır.
Faydası : Nefes darlığını giderir. Astımda faydalıdır.
Uyuşturucudur. Spazm giderir.
Tavşankulağı (siklamen) : Çuhaçiçeğigiller familyasından; toprak
altında yassı ve toparlak yumruları olan çok
yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları uzun saplı, kalp şeklinde ve
açık renkli lekelidir. Çiçekleri uzun saplıdır. Rengi
pembe, veya morumsu pembedir. Hafif kokuludur. Meyvesi kapsül
şeklindedir. Toprak altında bulunan
kısmında; zamk, pektin, şeker ve saponin karakteri bir glikozit
taşır. Köküne, topalak kökü denir.
Faydası : Kabızlığı giderir. Bağırsak solucanlarını düşürür. Aybaşı
kanı söktürür.
Tere (lepedium sativum) : Turpgiller familyasından; bahçeteresi,
çayırteresi, kışteresi, suteresi, yabanteresi,
yerteresi gibi çeşitleri olan bir bitkidir. Tadı oldukça acı ve
nahoş kokuludur.
Faydası : İştah açar. Hazmı kolaylaştırır. Bronşları temizler,
öksürük söktürür. Bol miktarda idrar söktürür.
Böbrekleri ve idraryollarını temizler. Karaciğer hastalıklarında
faydalıdır. Safra ifrazatını arttırır. Grip ve
soğukalgınlığının çabuk geçmesini sağlar. Cinsel istekleri kamçılar.
Vücudun hastalıklara karşı direncini arttırır.
Kansızlığı giderir. Kanı temizler. Kandaki şeker miktarını düşürür.
Sinirleri yatıştırır. Sigaranın zararlarını
azaltır. Suyu, saç dökülmesini ve kepeklenmeyi önler.
Tilkiüzümü (paris incompleta) : Zambakgiller familyasından; nemli
ortamlarda yetişen, 20 - 50 cm boyunda,
çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları pürtüksüz, tam, koyu yeşil
renkli ve saplıdır. Ezilince fena bir koku çıkarır.
Lezzeti acıdır. Çiçekleri küçük, beyaz veya sarımsı renklidir.
Meyveleri, leblebi büyüklüğünde, sarıda kırmızıya
ve siyaha kadar değişen renktedir. Zehirlidir. Kullanılan kısımları
kurutulmuş yapraklarıdır.
Faydası : Uyku verir. Sinirleri teskin eder. Fazlası zehirler.
Haricen kullanılır. Ağrıları dindirir.
Turp (hilb) : Turpgiller familyasından; yaprakları karşılıklı,
çiçekleri beyaz, sarı veya mor renkte ve salkım
durumunda bir bitkidir. Meyvesi acımsı ve etlidir. Beyazturp,
kırmızıturp, karaturp, yabanturbu, bayırturbu gibi
türleri vardır. İçeriğinde C vitamini, kükürt ve iyot vardır.
Faydası : Böbreklerdeki mikropları öldürür. Kum taşlarının
dökülmesine yardımcı olur. Karaciğeri
kuvvetlendirir. Karaciğer şişliğini indirir. Sarılıkta faydalıdır.
Safra taşlarının düşürülmesinde yardımcı olur.
Romatizma, siyatik, lumbagoda faydalıdır. Astım ve bronşitte
faydalıdır. Öksürüğü keser. Kabızlığı giderir.
Dişetlerini kuvvetlendirir. İdrar söktürür. Yatmadan önce bir bardak
turp suyu içilirse, rahat bir uyku sağlar.
Turp aynı zamanda hafızayı güçlendirir.
Turunç (citrus aurantium) : Sedefotugiller familyasından; 1-6 m
boyunda, kış aylarında yaprak dökmeyen bir
ağaçtır. Yaprakları parlak ve almaşık dizilişlidir. Çiçekleri beyaz
renkli ve güzel kokuludur. Meyvesi küre
şeklinde olup, sarı-turuncu renktedir. 8-12 tane dilimi vardır.
Meyvesinin usaresi ekşimsi-acı lezzettedir.
Olgunlaşmamış meyvelerin kabuklarında uçucu yağ, C vitamini, pektin
ve hesperidin vardır. Çiçeklerinden
turunç çiçeği esansı çıkarılır.
Faydası : Sinirleri yatıştırır. Spazmları giderir. Hazmı
kolaylaştırır. Parfümericilikte kullanılır.
Tütün (nicotiana) : Patlıcangiller familyasından, anayurdu Amerika
olan bir bitkidir. Gövdesi dik, silindir
biçiminde, tüylü ve yapışkandır. Batı Anadolu'da yabani tütün adlı
türü doğal olarak yetişir. Yapraklarında tanen, zamk, nişasta,
reçine ve nikotin vardır. Tohumları yağ bakımından zengindir.
Alışkanlık yapar. Tiryakilik derecesine varınca; el-ayak titremesi,
sinir bozukluğu, hafıza durgunluğu, migren, mide rahatsızlığı, damar
sertliği, tansiyon yüksekliği, akciğer kanseri, astım ve diğer nefes
yolları hastalıklarına sebep olur.
Faydası : Sigara olarak kullanıldığında hiçbir faydası yoktur.
Uyuzotu
(şeytanotu) : Tarakotugiller familyasından; bir veya çok yıllık bir
bitkidir. Birçok türü vardır.
Yabanileri, genellikle kumlu yerlerde yetişir.
Faydası : Cilt hastalıklarında kullanılır. Uyuzda faydalıdır.
Ü
Üvez (sorbus) : Gülgiller familyasından; orta boylu bir ağaçtır. En
yaygın türü olan kuşüvezi yamaçlarda ve
çalılık yerlerde yetişir. Yabaniüvez, ova ve yamaçlardaki ağaçlar
arasında dağınık olarak bulunur. Üvez denilen
meyvesi, muşmula gibi olgunlaştığı zaman yenir.
Faydası : İdrar söktürür. Kabızlığı önler. Tansiyonu düşürür. Aybaşı
kanaması azlığını giderir.
Üzerlik (nazarotu) : Sedefotugiller familyasından; Afrika, Asya ve
Amerika'nın sıcak bölgelerinde yetişen, tek
tek beyaz çiçekli, çok dallı bir bitkidir. 35 cm kadar boyunda, çok
yıllık, otsu bir step bitkisidir. Çiçekleri
yeşilimsi beyaz renktedir. Meyvesi basık küre şeklinde bir
kapsüldür. Tohumlarının içeriğinde harmalin, harmin,
harmalol, peganin adlı glikozitler ve kırmızı boya maddesi vardır.
Faydası : Sinir sistemini uyarır. Balgam söktürür. Mide ve kulunç
ağrılarında faydalıdır. Sulu egzamada
şikayetleri giderir.
Üzüm (ineb) : Üzüm asmasının glikozca zengin olan meyvesidir.
Faydası : Bedeni ve zihni gücü artırır. Kan yapar. Vücutta biriken
zararlı maddelerin dışarı atılmasını sağlar.
Yüksek tansiyonu düşürür. Mide ülseri, gastrit, karaciğer
hastalıkları, dalak hastalıkları, romatizma ve mafsal
iltihabında faydalıdır. Kabızlığı giderir. Kalbi kuvvetlendirir.
Kanı temizler. Şişmanlıkta faydalıdır. Hamilelerin
mide bulantısını önler. Cilt güzelliğini sağlar. Nekahat devresinin
kolayca atlatılmasına yardımcı olur.
Böbreklerdeki kum ve taşların düşürülmesine yardımcı olur.
Besleyicidir.
Vanilya (vanilia
planifolia) : Salepgiller familyasından; tropikal bölgelerde
yetiştirilen, tırmanıcı gövdeli bir
bitkidir. Yaprakları sapsız, yassı etlidir. Meyvesi 15-20 cm
boyundadır. Kullanılan kısmı henüz yeşilken
toplanan ve sırasıyla kuru ve nemli yerlerde bırakılarak kurutulan,
olgunlaşmamış meyveleridir. Kendine mahsus
bir kokusu vardır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Ateşi düşürür. Cinsel gücü artırır.
Sinir bozukluğunu giderir. Hazmı
kolaylaştırır. Bronşları temizler ve öksürük söktürür. Ruhi bunalımı
geçirir.
Vişne (ekşi kiraz) : Gülgiller familyasından; Nisan-Mayıs aylarında
beyaz renkli çiçekler açan, 2-9 metre
boyunda bir ağaç ve meyvesidir. Yaprakları parlak, tüysüz ve kısa
saplıdır. Meyve; açık veya koyu kırmızı renkli
ve ekşi lezzetlidir. Meyvesinde şeker, elma ve limon asidi, A ve C
vitamini vardır. Ev ilaçlarında; gövde
kabukları, meyvesi ve meyve sapları kullanılır.
Faydası : İshali keser, ateşi düşürür. İdrar söktürür. Vücuda
rahatlık verir.
Yabani enginar
(kengel) : Bileşikgiller familyasından; 2 metre kadar boyunda, çok
yıllık bir bitkidir.
Yapraklarının ucu sivri diken şeklindedir. Ev ilaçlarında; kökü ve
yaprakları kullanılır.
Faydası : Mideyi kuvvetlendirir. Sinirleri güçlendirir. Bağırsak
solucanlarını düşürür. Diş ağrılarını giderir.
Dişeti iltihaplarını giderir. Hazımsızlığı giderir.
Yabani gül (köpekgülü) : Gülgiller familyasından; 2-3 metre boyunda
bir ağaçcıktır. Yaprakları 5-7 parçalıdır.
Çiçekleri pembe veya beyazdır. Olgun meyvelerine kuşburnu denir.
İçeriğinde şekerler, organik asitler ve C
vitamini vardır.
Faydası : Kuşburnu denilen meyvesi idrar söktürür. İshali keser.
Basur memelerine faydalıdır.
Yaban mersini (ayıüzümü) : Fundagiller familyasından; 20-50 cm
boyunda çok dallı, odunsu bir bitkidir.
Karadeniz bölgesinin dağlarında çok miktarda bulunur. Meyvelerinde;
organik asitler, şekerler, pektin, tanen ve
mirtilin denilen bir boya maddesi ile A ve C vitaminleri vardır.
Yaprakları ve meyveleri kullanılır.
Faydası : Yaprakları şeker hastalığında faydalıdır. Meyvesi
dizanteride etkilidir. İshali keser.
Yaban yasemini (sofur) : Patlıcangiller familyasından; yurdumuzun
hemen hemen her bölgesinde rastlanan, 1-2
m boyunda, çok yıllık, fena kokulu bir bitkidir. Haziran-Eylül
ayları arasında mor renkli çiçekler açar. Gövdesi
sarılıcıdır. Meyvesi sarımsı-kırmızıdır. Dallarında dulcamarin
vardır. Meyveleri; solanın ve solasein taşır.
Faydası : Deri hastalıklarında kan temizleyici, hafif uyuşturucu ve
romatizma ağrılarını giderici olarak kullanılır.
Şehveti keser. Salgıları azaltır.
Yakıotu (meragülü) : Küpeçiçeğigiller familyasından; nemli yerlerde
yetişen, çoğunlukla çok yıllık, ender
olarak 1-2 yıllık bir bitkidir. Çiçekleri pembe veya kırmızı
renklidir. Meyvesi uzun bir kapsül şeklindedir.
Yurdumuzda 21 türü vardır. Bitkide tanen yağı, müsilaj ve benzerleri
vardır. Ev ilaçlarında; epilobium
angustifolium, kıllı yakıotu, dağ yakıotu ve bataklık yakıotu
kullanılır.
Faydası : Kabız ve yumuşatıcı olarak kullanılır. Yaprakları
yaraların üzerine konulursa, şişkinlik ve iltihapları
dağıtır. İdrar söktürür. Vücutta biriken zehirli maddelerin dışarıya
atılmasını sağlar.
Yapışkanotu (duvarfesleğeni) : Isırgangiller familyasından; ılıman
bölgelerde yetişen, çok yıllık bir bitkidir.
Genellikle duvarların üzerlerinde ve diplerinde bulunur. Yaprakları
almaşık ve tam kenarlıdır. Çiçekleri küçük
kümeler halindedir.
Faydası : İdrar söktürür. Kansızlığı giderir. Dizanteride
faydalıdır. Göğsü yumuşatır. Rahatlık verir. Şeker
hastalığında faydalıdır.
Yasemin (yasemen) : Zeytingiller familyasından; kışın yaprak döken
veya her zaman yeşil olan bir çalı veya
sarılıcı odunsu bir bitkidir. Genç sürgünleri yeşildir. Çiçekleri
salkım durumundadır. 200 kadar türü vardır. Sarı
çiçekli yasemin, hakiki yasemin yurdumuzda yetişir. Tıbbi yasemin,
beyaz çiçekli ve güzel kokuludur.
Faydası : Romatizma, nikris ve mafsal ağrılarını giderir. Ateş
düşürür. Kabızlığı giderir.
Yavşanotu (avrupaçayı) : Sıracagiller familyasından; çiçekleri mavi
veya beyaz renkte olan bir bitkidir.
Yuvarlak saplıdır. Duvar çatlaklarında yetişir. Taze iken
kokusuzdur. Kuruduktan sonra güzel kokar.
Faydası : Hazmı kolaylaştırır. Baş ve kulunç ağrılarını keser. Çay
gibi içilir.
Yenibahar (pimenta) : Mersingiller familyasından; Amerika'nın
tropikal bölgelerinde doğal olarak yetişen ve
baharat elde edilen bir bitkidir. Her tarafı kokuludur. Kokusu ve
tadı; tarçın, karanfil, karabiber ve
hindistancevizininkine benzer. Baharat olarak kullanılır.
Faydası : Damar sertliğini önler. Hazmı kolaylaştırır. Mide ve
bağırsak gazlarını giderir. Unutkanlığı giderir.
Vücudun direncini artırır.
Yerelması (helianthus tuberosus) : Bileşikgiller familyasından;
basit yapraklı, yüksek, çok yıllık otsu bir
bitkidir. Toprak altındaki yumruları inulin bakımından zengindir.
Yumruları kullanılır.
Faydası : Şeker hastaları için faydalıdır. Besleyicidir. Vücudun
direncini artırır. Kabızlığı giderir. Anne sütünü
artırır. Bol idrar söktürür. Böbreklerin ve pankreasın düzenli
çalışmasını sağlar. Basur memelerine faydalıdır.
Romatizma, nikris ve mafsal ağrılarında şikayetleri azaltır. Cildin
güzel olmasını sağlar.
Yılanyastığı (danaayağı) : Yılanyastığıgiller familyasından;
yaprakları büyük ve koyu kırmızı olan mide
bulandırıcı bir koku salan, büyük yumrulu bir bitkidir. İstanbul
çevresinde, Ege ve Akdeniz Bölgesinde yetişir.
Faydası : Ateşi düşürür. Terletir, vücuda rahatlık verir. Sinirleri
uyarır.
Yonca (kelekotu) : Baklagiller familyasından; bir bitki cinsidir.
Birçok türü vardır. Kokulu yonca yurdumuzda
yetişen 30-100 cm boyunda, iki yıllık otsu bir bitkidir. Gövdesi
silindir biçiminde, tüysüz açık yeşil renkli,
boyuna çizgili ve çok dallıdır. Yaprakları saplıdır. Çiçekleri sarı
renkli ve güzel kokuludur. Dalların ucunda dik
salkımlar halindedirler. Çiçekli ve yapraklı dalları; kumarin,
melilotik ve kumarik asitler ve uçucu bir yağ taşır.
Faydası : Romatizma ağrılarını giderir. İshali keser. Midenin
düzenli çalışmasını sağlar. Sinirleri yatıştırır. Baş
ağrılarını dindirir.
Yosun (moss) : Çiçeksiz bitkilerin; suların yüzünde veya diplerinde
bulunan bir şubesidir.
Faydası : Sürüldüğü yerleri zayıflatır. Haşlanması bağırsak
kurtlarını döker. Saçlar yıkanırsa kuvvetlendirir.
Yulaf (alef) : Buğdaygiller familyasından; daha ziyade hayvan olarak
yetiştirilen otsu bir bitkidir. Nişasta
bakımından zengindir.
Faydası : Çocukların hazım güçlüklerini giderir. Bedeni ve ruhi
yorgunlukları giderir. İdrar söktürür. Vücuda
rahatlık verir. Kandaki şeker miktarını düşürür. İktidarsızlığı
giderir. Guatrı önler. Mide ve bağırsak
bozukluklarını giderir.
Yüksükotu (digitalis) : Sıracagiller familyasından; Avrupa, Batı
Asya ve Akdeniz bölgesinde yetişen, iki veya
çok yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları rozet şeklindedir.
Çiçekleri dik ve uzun olup salkım şeklindedir. 40 kadar
türü vardır. Yurdumuzda 10 türü yetişir. İçeriğinde kardiyotonik
(kalbi kuvvetlendirici) glikozitler taşır.
Zehirlidir. Ev ilaçlarında çok dikkatli kullanılması ve tavsiye
edilen miktarın aşılmaması gerekir.
Faydası : Kalp ilaçlarında kullanılır. Nabız atışını azaltır. Kan
dolaşımını yavaşlatır.
Zakkum (ağu ağacı)
: Zakkumgiller familyasından; Akdeniz sahilleri boyunca hemen hemen
her yerde yetişen;
yurdumuzda Batı ve Güney Anadolu'da dere yataklarında bulunan bir
bitkidir. Boyu 5 metre kadar uzar. Kış
aylarında yapraklarını dökmez. Sık dallıdır. Çiçekleri pembedir.
Meyveleri kapsül şeklindedir. Zehirlidir.
Yapraklarında reçine, tanen, glikoz, C vitamini ve oleandrin adında
bir glikozit vardır. Kabukları ve
tohumlarında da etkili maddeler vardır. Ev ilaçlarında
kullanılmaması gerekir.
Faydası : Haricen kullanıldığı takdirde adale ağrılarını giderir.
Akrep ve arı sokmasında faydalıdır. Düşük
dozlarda kullanılacak olursa kalbi kuvvetlendirir. Bol miktarda
idrar söktürür. Vücutta biriken suyu boşaltır.
Zambak (zanbak) : Zambakgiller familyasından; soğanı pullu, dik
gövdeli, güzel ve iri çiçekli bir bitkidir. 50
kadar türü vardır. Beyaz zambak 1 metre kadar boylanabilir.
Çiçekleri beyazdır. Kırmızı zambak yüksek
dağlarda bulunur. Trabzon zambağı Doğu Karadeniz bölgesinde yetişir.
Ev ilaçlarında beyaz zambak kullanılır.
Faydası : Vücut ağrılarını dindirir. Diş ağrılarını ve iltihaplarını
giderir. Şişlikleri indirir.
Zencefil (zencebil) : Zencefilgiller familyasından anayurdu
Hindistan ve Malezya olan etli rizomlu bitkidir.
Baharat olarak kullanılır. Tıbbi zencefilin tropik ülkelerde kültürü
yapılır.
Faydası : İştah açar. Mide ve bağırsaklardaki gazı söktürür. Kusmayı
önler. İshali keser. Bağırsak bozukluklarını
giderir. Soğuk algınlığında çabuk iyileşmeyi sağlar. Bedeni ve zihni
gücü artırır. Cinsel istekleri kamçılar.
Zerdeçal (zerdeçap) : Zencefilgiller familyasından; anavatanı Doğu
Hindistan olan çok yıllık bir bitkidir.
Yaprakları sivri uçlu, çiçekleri sarı renktedir. Safranı andıran
boyalı bir madde çıkarılır. Baharat olarak
kullanılır.
Faydası : Sinirleri uyarır. Vücutta biriken zehirli maddeleri atar.
Nekahat devresini kısaltır. Verem gibi
hastalıklarda faydalıdır.
Zeytin (zeytun) : Zeytingiller familyasından; Akdeniz havzasında,
makilerde yabani olarak yetişen, fakat bütün
Akdeniz bölgelerinde yetiştirilen, yaprak dökmeyen, eğri, büyük
gövdeli, sık dallı, 5-20 m yüksekliğinde uzun
ömürlü bir ağaçtır. Yaprakları yeşil renkli olup, derimsi ve
karşılıklı dizilişlidir. Çiçekleri beyazımsı sarı renkli
olup, salkım durumundadır. Meyve önceleri yeşil, olgunlaştığı zaman
parlak siyah renklidir. Meyvelerinde
zeytinyağı çıkarılır. eytinyağının içeriğinde olein, palmitrik,
steraik ve linolik asitlerin gliseritleri, hidrokarbonlar ve E
vitamini vardır. Ev ilaçlarında zeytin tanesi, yaprakları, kabukları
ve yağı kullanılır.
Faydası : Zeytinyağı, safrayı artırır. Karaciğeri çalıştırır.
Karaciğer ağrılarını keser. Sarılıkta faydalıdır.
Eczacılıkta, bazı ilaçları hazırlamakta kullanılır. Yaprakları ve
kabukları, yüksek tansiyonu düşürür. Kandaki şeker miktarını
düşürür. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur.
Taneleri de besleyicidir.
Sağlık Ürünleri İnternet Satış
Maliye Bakanlığı Satış Fişimiz var.
Sipariş Ve Kısa Mesaj Yazmak İçin Tıkla
Kapıda ödeme kolaylığı.
 |
0 542 252 70 62
0 532 402 77 44
0 464 217 18 81
0 464 214 55 33
birtat@birtat.com.tr
0 532 790 41 90 (Şikayetleriniz)
0 532 402 77 66 (Yurt Dışı
Kargo Yetkilisi)
0 535 433 27 62 (Yurt İçi Kargo Yetkilisi)
|
 |
Ürünlerimizin, yetkili kurumlar tarafından, gerekli
denetimleri yapılmıştır.
Ayrıca ürünlerimizin çoğu FDA Sağlık Örgütü tarafından da
denetlenmekte ve İşyerimizin Tarım Ve Köy İşleri Rize İl
Müdürlüğü ES - 53 – 0020 Numarası İle Satış Yeri Kayıt
Belgemiz Vardır.
BİRTAT – 1959’DAN BERİ.
Yarım asırdan fazla, güvenle hizmetinizde
Önemlidir.
Bu sitede bulunan her ürün besin (gıda) takviyesidir.
Dr'nuza Başvurun. Tedavi amaçlı veya ilaç yerine
kullanılamaz. |
